SENET VE VESİKALARIN İNCELENMESİ VE CİROLARI

İŞTİRA SENET VE VESİKALARIN İNCELENMESİ VE CİROLARI

1) İnceleme

Bankaca iştira edilecek poliçe, bono ve çeklerin işlemden önce incelenmesi gerekir

Senetlerin ticaret yasası hükümlerine göre düzenli olup olmadığına bakılır ve varsa bağlı vesikaların usulü ile tanzim ve ciro edilmiş olup olmadığı araştırılır.

Senet üzerindeki imzaların örneğine uygun ve adreslerin tam olup olma dığı incelenir.

Senet üzerindeki pulların tam ve usulüne uygun yapıştırılmış olması gerekir. Damga vergisi kanununun 45 ci maddesi hükmüne göre; bütün yazılı kağıt ve senetlere ait Damga resminin alınmamasından ya da noksan alınmasından veya pulların kanuna aykırı iptalinden dolayı alınması gereken vergi ve cezası, imza edenlere müracaat hakkı saklı kalmak üzere senet ve belgeleri ibraz edenden yani bankadan alınır.

Ticari senetlerden özellikle poliçelerde “karşılığın devri” kaydı aranmalıdır. Bonolarla çeklerde karşılığın devri sözkonusu değildir.

Senetlerdeki cirolar arasında muntazam bir teselsülün (düzenli bir zincirlemenin) bulunup bulunmadığına da dikkat edilmelidir. Ciro yapılırken leh darı gösterildiği halde o lehdar tarafından imza edilmeden bir başka ciranta tarafından imza atılmışsa, senedin haksız iktisap edildiğine veya çalındığına hükmedilebilir.

İştira senetlerinin ciroları, iskontoda

olduğu gibi temliki nitelikte ve banka emrine olmalıdır. Yani senedi bankaya bozduran müşteri senedin arkasına “……….. Bankası A.Ş. emrine

ödeyiniz. Bedeli nakit olarak alınmıştır.” ibaresini yazarak İmza edecek ve böylece senedin mülkiyetini bankaya devretmiş olacaktır.

Diğer taraftan vesikalı iştiralarda, konşimentonun tarhini ciro ile bankaya devredilmesi lazımdır. Vesikalı iştira işlemi yaptıran müşteri konşimen

toya “……… Bankası A.Ş. emrine

teslim ediniz. Bedeli teminattır (rehindir.)” sigorta poliçesine de “………

Bankası A.Ş. emrine ödeyiniz. Bedeli rehindir” ibaresini yazarak imza eder ve bunları bankaya devretmiş olur.

Demek oluyorki, iştira edilen senetler bankaya temliki ciro ile devredildiği halde, senetlere bağlı belgeler terhini ciro ile aktarılmaktadır. Çünkü banka malın sahibi değildir. Alacaklı ve rehnalanıdır (dain ve mühtehindir). Mülkiyet cirosu ile devredilecek olursa, o takdirde meydana gelecek zarar ve ziyandan ya da fiyat düşüklüğünden dolayı banka sorumlu olabilir.

2) İşlem

a) Bordro ve makbuz

Senetler çeşitli yönden incelendikten sonra, iştira edilirse, müşteri adına bir bordro düzenlenir. Bordronun altından bir makbuz çıkar. Senet safisi bu makbuzun imzası karşılığında müşteriye ödenir.

Bordro da bankanın yetkili imza sahiplerince imzalandıktan sonra tıpkı bir fatura gibi iştirayı yaptıran müşteriye verilir. Şu halde biri bordro diğeri makbuz olan bu iki nüshalı basılı kağıtta; işlem yeri ve tarihi, ciranta veya kefilin adı ve soyadı, senet numarası, borçlunun adı ve adresi, tutarı, vade, gün, adat, faiz, komisyon gider vergisi ve senet safi haşılı gösterilmiş olacaktır.

b) Risk ve vade takibi fişi

İştira edilen her senedin risk ve vade bakımından izlenmesi çok gereklidir. Poliçelerde keşidecinin, bonolarda cirantaların kredi değerliliğine güvenilirse de bu yeterli olmı yabilir. Aynı zamanda senedi ödeyecek olan borçlu ve muhatabın ne durumda olduğunu bilmek de lazımdır.

Bu amaçla bir risk ve vade takibi fişi düzenlenir. Bu fişin;

Birinci yaprağı servis föyüdür tarih sırasıyla klase edilir ve iştira defteri yerine geçer.

İkinci, üçüncü ve dördüncü yaprakları risk föyleridir. Muhatap, mudi ve keşideci risklerinin izlenilmesi içindir. Bu föyler iskontoda olduğu gibi ya müşteriler adına açılmış zarflarda veya dosyada saklanır, ya da kalamazo föylerine işlenir. Her iki şekilde de iştira işlemi yaptırmış olan kişinin risk durum ve hareketini izlemek mümkün olur.

Beşinci yaprak ise vade föyüdür. Vadenin izlenmesine yarar.

c) Römiz mektubu

İştira edilen senetlerin, ödeneceği yerlerdeki şube ve muhabirlere aynı gün içinde gönderilmesi gerekir. Bu amaçla kullanılan basılı kağıda da (römiz mektubu) denir, basılı kağıdın;

Birinci yaprağı, senedin bağlı olarak gönderileceği mektupdur. Bu basılı kağıda, senedi tahsil edecek şube veya muhabirin adresi, senet numarası, borçlu veya muhatap, gerekli talimat, vade, senet tutarı ve ayrıca keşideci ve ciranta yazılmış olmalıdır. Mektuba geçirilecek gerekli talimat, senedin niteliğine göre yazılır. Örneğin;

“Kabul edilmeme ve ödememe hallerinde kimlerin protesto edileceği ve kimlere ihbar yapılacağı, tahsilinde veya tahsil edilmemesi halinde durumun mektupla mı veya telgrafla mı bildirileceği” yazılmalıdır.

İkinci ve üçüncü yaprakları, haberleşme föyleridir. Biri genel numarasıyla klase edilen “kontrol dosya” föyü, diğeri şube veya muhabire göre ve özel numarayla klase edilen “suret” föyüdür.

Dördüncü yaprak; römiz takip föyü adı altında yine şube ve muhabir olarak klase edilir. Senetlerin sonucu bu föyler üzerinden izlenir.

Beşinci ve altıncı yapraklar, borç ve alacak muhasebe fişleridir. Gönderi

len senetlerin muhasebe kayıtlarını gösterir.

İştira edilen senetler, ödeme yerlerinde ya bankanın şubesi veya muhabiri tarafından tahsil edilir. Senet bankanın kendi şubesiyle tahsil olunacaksa, ayrıca ciro kaydını yapmaya gerek yoktur. Çünkü ciro müşteri tarafından temliki nitelikte olmak üzere, doğrudan doğruya bankanın emrine yapılmış bulunuyor. Ancak senet muhabir banka aracılığı ile tahsil edilecekse temliki ciro taşıyan bu senet muhabire “tevkili ciro”

yani tahsil cirosu ile gönderilir ve “……….

…… banka emrine ödeyiniz. Bedeli tahsil içindir” şeklinde bir ciro yapmak gerekir.

K İŞTİRA SENETLERİNİN TAHSİLİ

İştira senedi, bankanın bulunduğu yerden başka bir yerde tahsil olunacağına göre, senedin tahsili şube veya muhabir tarafından dekontla veya telgrafla ya da telefonla bildirildiği zaman, senetler servisi buna ait römiz takip föyünü klasörden çıkarır ve üzerine “tahsil edilmiştir” damgasını vurur ve tarihini koyduktan sonra muhasebe kayıtlarını yapar. İşin normali budur.

Tahsil durumu, aynı zamanda servis föy leri üzerine de tahsil tarihi konmak sure etiyle işaret edilir.

Senet, şube veya muhabir tarafından tahsil edilemiyorsa, verilen talimata uyularak zamanında protesto edilir, protesto haberi alınınca, senette imzası bulunan diğer borçlulara usulüyle müracaat edilir. Protesto kâğıtlarıyla senet geldikten sonra da şayet gerekiyorsa kovuşturmaya geçilir.

İŞTİRA SENETLERİNİN MUHASEBESİ

İskontoda olduğu gibi, bir iştira senedinin, iştira edildiği tarihten tahsil tarihine kadar çeşitli aşamalardan geçeceği tabiidir.

1) Senedin iştirası

Bir senet iştira edildiği zaman, senette yazılı tutar üzerinden

İştira Senetleri hesabının borç,

Kasa veya Müşteri Cari Hesabına alacak verilir.

Bu kayıt, iştira kasadan geçiyorsa bordro makbuzla, muhasebeden geçiyorsa muhasebe fişli dekontla yapılır. Diğer yönden, iştira edilen senet üzerinden peşin olarak alınan faiz, komisyon, haberleşme masrafı dahil gider vergisi ve mühlet faiz karşılığı şu şekilde muhasebeleştirilir.

Kasa veya müşteri cari hesabına borç,

Kâr ve zarar hes. iştira faizi,

Kâr ve zarar hes. İştira acyosu, Muhtelif alacaklılar Gider vergisi, Muvakkat ve Mut. Hes. Mühlet faiz karşılığı, hesaplarına alacak verilir.

İştira işlemlerinde de iskontoda olduğu gibi, ödeme süresine ait 2 günlük gecikme faizi peşin hesaplanarak, gider vergisi ve komisyonla birlikte “Muv. ve Mut. Hesaplar mühlet faizi karşılığı hesabına alacak kaydolunur.

Senet vadesinde ödenirse tahsil edilen bu para müşteriye geri verilir. Vadesinde ödenmezse bu faiz karşılığı alman para ve gider vergisi ilgili hesaplara aktarılır.

2) Senedin muhabire gönderilmesi

İştira senedi, tahsil edilmek üzere römiz mektubuyla yerine gönderildiği zaman bu mektubun altından çıkan muhasebe fişleriyle;

Senetler Cüzdanı Muhabirdeki Senetler hesabına borç,

İştira Senetleri hesabına alacak kaydolunur.

Böylece, iştira senetleri hesabı kapanmış ve senet muhabir cüzdanına aktarılmış olur. Senet iştira edildiği zaman doğrudan doğruya “senedat cüzdanı muhabir cüzdanı” na verilebilirdi. İştira senetleri hesabı, nazım hesap niteliğinde ve aracı bir hesap olarak kullanılmaktadır. Senet, iştira senet

leri hesabından ödendiği halde, römiz mektubu yazılmazsa bu hesap bakiye vereceğinden, muhabire henüz gönderilmemiş iştira senedi olduğu anlaşılır.

3) Senedin vadesinde ödenmesi

Senet tutarı, ya yerinde ya da şube ve muhabirin buluduğu yerde ödenebilir, iştira senedinin, kırıldığı yerde ödenmesi, işlemin muvazaa olduğu ve keşidecisi tarafından ödendiği izlemini verir. İstenilen; senedin, borçlunun (muhatabın) bulunduğu yerde ödenmesidir. Her ne biçimde olursa olsun

Senet bedelinin mahallen ödenmesi halinde;

Kasa Hesabına borç,

Senetler Cüzdanı Muhabirdeki Senetler hesabına alacak geçirilir.

Senet bedelinin bankanın şubesi tarafından tahsil edilmesi halinde, alınan dekont veya telgraf ya da telefon üzerinden; Şubeler Hesabına borç,

Senetler Cüzdanı Muhabirdeki Senetler hesabına alacak verilir.

Senet bedelinin, bankanın muhabiri tarafından tahsil olunması halinde de

Dahildeki Bankalar . ………….Bankası he

sabına borç,

Senetler Cüzdanı Muhabirdeki Senetler hesabına alacak kaydedilir.

4) Senedin vadesinde ödenmemesi

Senet vadesinde ödenmezse, Bankanın talimatına uyularak bu senedi tahsil edecek şub eveya muhabir tarafından protesto edilmesi lâzımdır. Çünkü ödünç para veren bankanın zamanında rücu hakkını kullanabilmesi için kabul etmeme veya ödememe olaylarını bir protesto ile belgelemek gerekir.

Bu amaçla yapılan protesto masrafına ait dekont geldiğinde, senedi tahsile gönderen banka tarafından Muvakkat ve mutavassıt Hesaplar Protesto masrafları hesabına borç.

Şubeler veya Dahildeki bankalar…………….Bankası hesabına alacak verilir.

Bu arada protesto kâğıtlarıyla birlikte senet, şube veya muhabir tarafından bir borç dekontuna ekli olarak senedi iştira etmiş bulunan bankaya geri gönderilmiş olacaktır.

Vadenin girişinden başlıyarak 5 gün içinde yine tahsil etmek olanağı bulunmazsa; Tasfiye olunacak alacaklar Ödenmesi geciken alacaklar hesabına borç, Senetler Cüzdanı Muhabirdeki Senetler hesabına alacak, vermek suretiyle tasfiyeye aktarılır. Daha henüz kanuni kovuşturmaya geçmeden yani alacak, şüpheli bir durum gös termeden senet tutarı ödenecek olursa; Kasa hesabına borç, Tas. Ol. Alacaklar Ödenmesi Geciken Alacaklar H. alacak, bu süre içinde alınması gereken gecikme faizi de, Kasa hesabına borç, Kâr ve Zarar Hes. Ödenmesi geciken alacaklar faizi hesabına ve Muhtelif Alacaklılar Gider vergisi hesabına alacak verilir.

Yorum Yaz

Your email address will not be published.

*


38 − = 30