MEVDUAT

Muhasebe terimi olarak; belli bir tarihte bir işletmenin sahip olduğu her cins varlık demektir. Kasada bulunması gereken nakit parayı göstermek için “kasa mevcudu” denir. Aynı şekilde “anbar mevcudu” da stoku ifade eder.

Şu halde; mevcudun çoğulu olarak mevcudat; bir işletmenin varlığının ticari ve itibari değerleri toplamıdır. Menkul ve gay rimenkullerle alacaklar mevcudattandır.

MEVDUAT

A GENEL BİLGİ

Bankacılık işlemleri üç ana grupta toplanır. Birincisi mevduat, İkincisi kredi, üçün cüsü de diğer bankacılık hizmetleridir. (Havale, menkul kıymetler alım satımı, sigorta işleri ve benzerleri gibi).

Bankaların önemli konularından olan kredi idaresi, yani çeşitli işletme ve sanayicilerin ihtiyaçlarını karşılama yolunda yapacağı finansman çalışmaları mevduat’a dayanır.

Bir bankanın kendi öz varlığı ile finansman ihtiyaçlarının karşılanamayacağı bir gerçektir. Bu bakımdan bankalarda kredi kaynaklarının mevduat olduğunu söylemek mevduat kabulünün önemini ortaya çıkarır.

Ayrıca kalkınmakta olan Türkiyemizde tasarruf imkânlarının sınırlı oluşu karşısında bankaya yatırılacak en ufak mevduatın da büyük bir önem taşıdığını söyleyebiliriz. Öte yandan; bir bankanın mevduatını artırabilmesi; o bankanın kuruluş özelliklerine, halka güven veren çalışma yöntemlerine, ülke ekonomisine olan katkılarına, bugünkü maddi varlığına ve bankacılık sistemi içinde özellikle iyi hizmet etmeye bağlıdır. Yani hizmet yaparken; dikkat, sürat, doğruluk ile birlikte müşteriye verilen değer ve önemin, gösterilen inceliğin (nezaketin) mevduat arttırmada çok büyük rolü vardır.

B MEVDUATIN TARİFİ VE MAHİYETİ

Mevduat; istenildiği anda veya belirli bir süre sonunda geri alabilmek üzere bankalara yatırılan paralara denir.

Mevduatın kaydına ve takibine mahsus hesaplara da yerine göre “Mevduat Hesapları”, “Tevdiat Hesapları”, “Alacaklı Cari Hesaplar” gibi çeşitli adlar verilir. Bu hesapların ortak karakteri; daima alacaklı bakiye vermeleridir. Yani bu hesaplardan banka, müşterinin yatırdığından fazla para çekmesine izin veremez (Açık Kredi şekline gireceği için).

Demek oluyor ki; Bankalarda Mevduat Hesapları veya Alacaklı ,Cari hesaplar aslında alacaklı bakiye veren hesaplardır.

C MEVDUATIN ÇEŞİTLERİ

a) Vade bakımından

Mevduat, vade itibariyle üçe ayrılabilir

1) İhbarsız veya vadesiz mevduat

Bankalara istenildiği zaman geri alınmak üzere yatırılan paralardır. Bu çeşit mevduat her an müşterinin emrine hazır tutulur. En tipik örneği “Küçük Cari Hesaplar” dır.

2) İhbarlı mevduat

Haber verildikten bir süre sonra çekilmek kaydiyle bankalara yatırılan paralara “İhbarlı veya Preavili Mevduat” denir. Örneğin, on gün ihbarlı mevduat demek on gün önce haber vermek şartiyle çekilebilen mevduat demektir. Diğer bir deyimle bu mev duatın en az vadesi on gündür. Her ihbarlı mevduat, ihbar süresi kadar vadeli sayılır.

3) Vadeli mevduat

Bankalara tevdi edildikleri tarihten ancak belirli bir süre sonra çekilmek kaydıyla yatırılan paralara “Vadeli Mevduat” denir. Vadeler birkaç ay gibi kısa veya birkaç yıl gibi uzun olabilir. Yalnız vadeli hesaplarda süre üç aydan aşağı olmaz. Olursa vadesiz mevduat faiz şartına tabi olur.

b) Mudi bakımından

Bankalar kanunu mevduatı dört guruba ayırmıştır (Bank. K. mad. 26). Bu guruplarda kendi aralarında vadeli ve vadesiz mevduat olarak ikiye bölünmüştür. Her gurubun ayrıca kendi içerisinde tali gurupları bulunmaktadır. Dört ana guruptan

1) Resmî mevduat

Genel ve katma bütçeli daire ve mües seselere, mahalli idarelere, kanunla kurulmuş döner sermayeli kuruluşlara, mahkemelere, icra ve iflas dairelerine, tereke hakimliklerine ve kanunla kurulmuş sosyal sigorta mü esseselerine ait mevduat’a “resmi mevduat” denir.

Genel bütçeli daire ve kurumlar,

Katma bütçeli daire ve kurumlar,

Özel idareler,

Belediyeler,

Köy tüzel kişilikleri,

Kanunla kurulmuş döner sermayeli kuruluşlar,

Mahkemeler, icra ve iflas daireleri ve tereke hakimlikleri,

Sosyal Sigortalar Kurumu ve Bağ Kur,

Kanunla kurulmuş diğer sosyal sigorta kurumlan,

Dövize çevrilebilir TL.,

Resmiden alacaklı vaziyete geçen borçlu cari hesaplar,

resmi mevduatın tali guruplarıdır.

2) Ticarî mevduat

Her nevi ortaklıklara, tüccarların ticarethanelerine ve firmaların, cemiyet, kooperatif ve birliklerin ticari işletmelerine, iktisadi devlet teşekkülü halindeki işletmelerle devlet veya mahalli idarelerin koydukları sermaye ile kurulmuş şirketlere ve bunlara bağlı teşebbüs ve müesseselere ait mevduat “Ticari Mevduat” tır.

Her nevi ortaklıklar,

Tüccarın ticarethane ve firmaları,

Dernek, kooperatif ve birliklerin ticari işletmeleri,

İktisadi devlet kuruluşu halindeki işletmeler ve bunlara bağlı teşebbüs ve kuruluşlar,

Devletin ve mahalli idarelerin koydukları sermaye ile kurulmuş ortaklıklar ve bunlara bağlı teşebbüs ve kuruluşlar,

Sigorta şirketleri,

İştirakler,

Dövize çevrilebilir TL.,

Döviz mevduatı,

Ticari gurupta alacaklı vaziyete geçen borçlu cari hesaplar,

bu gurubun tali hesaplarıdır.

3) Bankalar mevduatı

Bankaların (İktisadi Devlet Teşekkülü halindeki Bankalar dahil) kendi aralarında yaptıkları mevduata “Bankalar Mevduatı” denir. Ancak bir bankanın kendi şubeleri arasında olan biten mevduatla ilgili hareketler bu maddenin kapsamına girmez. Bankalar mevduatı adı altında ayrı bir mevduat hesabı açılmasının nedeni; Bankalar arasındaki mevduat ha raketlerini diğer gerçek mevduattan ayırabilmek ve bankaların disponibilite ve seyyali yet durumlarını kolayca inceliyebilmektir. Bankalar Mevduatı grubuna şu hesaplar girer

T. Cumhuriyet Merkez Bankası,

Dahildeki Bankalar,

Hariçteki Bankalar,

Bankaların dövize çevrilebilir TL. hesabı,

Bankaların alacak durumuna geçen borçlu cari hesapları.

4) Tasarruf mevduatı

Kanunda bunun tarifi yapılmamıştır. Ancak Bankalar Kanunu; Resmi ve Ticari mevduatla, Bankalar mevduatı dışında kalan bütün mevduatı “Tasarruf mevduatı” olarak saymış ve kabul etmiştir. Bu nedenle siyasi partilerin, özel tesis ve derneklerin mevduat lariyle kanunun 25 inci maddesinde sözü edilen özel sandıkların, cemiyetlerin, birliklerin ticari işletmeleri ile ilgili olmayan mevduatları ve noterlerce yatırılan emant paraları tasarruf mevduatı arasında saymak gerekmektedir.

Yine kanunun aynı maddesinin ikinci fıkrasına göre mevduatı vade bakımından Vadesiz, vadeli diye ikiye ayırmış; Bir sene ve daha fazla süre ile yatırılan mevduata “Va dedeli Mevduat” demiştir. Bu açık hükme göre bir mevduatın vadeli sayılabilmesi için en az bir yıllık olması, süresi bir yıla kadar olan bütün mevduatın “Vadesiz Mevduat” gurubunda mütalâa edilmesi gerekmektedir.

Tasarruf mevduatı gurubunda şu hesaplar yer almaktadır

Cari hesaplar (Tasarruf niteliğinde çekli hesaplardır),

Küçük cari hesaplar,

Memurlar emekli yardım ve biriktirme sandığı,

Kefalet sandığı,

Kamu yararına kurulmuş dernekler,

Diğer demekler ve spor kulüpleri,

MEVDUAT

Diğer tasarruf mevduatı,

Mevduat bonoları,

Dövize çevrilebilir Türk Lirası,

Döviz mevduatı.

Bankalar Kanunu 27. maddesiyle tasarruf mevduatına bazı haklar tanımış bulunmakta’ dır. Tasarruf mevduatı sahipleri, mevduatlarının % 50 sine eşit bir miktar için bu mevduatı kabul etmiş olan bankanın aktifinde bulunan bütün kıymetler üzerinde imtiyazlı alacaklı durumundadırlar. Bundan dolayı (Allah esirgesin) bir bankanın iflasında, tasfiye sonucu beklenmeksizin tasarruf mevduat sahiplerine mevduatlarının % 50 sine kadar kısmı derhal ödenir.

D MEVDUAT HESAPLARINA VERİLECEK FAİZLER

Mevduata verilecek faiz, paranın kaldığı süreye bağlı olarak bir çeşit gelir ve kira niteliğindedir. Faiz oranlarının zaman zaman ayarlanması ve yükseltilmesi mevduatı arttırıcı yönde etkilerse de belli bir orandan sonraki artışlar banka kârını düşürebilir. Bu nedenle bankaların mevduata en çok verebilecekleri faiz oranını iyi saptamak gerekmektedir.

Memleketimizde faiz oranları bankaların isteklerine bırakılmamıştır ve bankaların mevduata verebilecekleri en yüksek oranlar (Bu oranlar aşılamaz) Bankalar kanunu hükümlerine bağlı kalınarak hükümetin ekonomik politikasına uygun bir biçimde zaman zaman ayarlanmaktadır. Nitekim en son 1.10.1974 tarihinden beri uygulanmakta olan faiz oranları aşağıdaki gibidir.

Vadesiz Bankalar Mevduatı …………………..’… …. Verilmez

Vadeli Bankalar Mevdu Anlaşmaya

atı ……………….. …. bağlı

Vadeli ve Vadesiz Resmî

Mevduat……………. …. 1

Vadeli ve Vadesiz Ticari

Mevduat ………………. 2

Vadesiz veya 3 aya kadar

vadeli mevduat ………… 3

3 aydan (3 ay dahil) 1 yıla kadar vad. tas. mev 6

1 yıldan (1 yıl dahil) 2 yıla kadar vad. tas. mev 9

2 yıldan (2 yıl dahil) 2,5

yıla kadar vad. tas. mev. 9,5

2,5 yıldan (2,5 yıl dahil)

3 yıla kadar vad. tas.

mev. …. ……………. . 10

3 yıldan (3 yıl dahil) 4 yıla kadar vad. tas. mev 11

4 yıldan (4 yıl dahil) fazla vad. tas. mev……….. …. 12

Faiz verilmesi anlaşmaya bağlı olan Vadeli Bankalar mevduatı için yapılacak teklifler Banka Genel Müdürlüklerince incelenir ve karara bağlanır.

Resmi mevduat grubundaki sosyal si gortalar kurumu ve Bağ Kur ile Ticari Mevduat grubunda yer alan kooperatiflere ait mevduata, tasarruf mevduatı grubunun faiz oranları uygulanabilir.

Ticari mevduata uygulanan % 2 faiz oranı, bu tür mevduata verilebilecek en yüksek orandır. Müşterilerle anlaşma yapılarak hiç faiz vermemek de mümkündür.

E MEVDUAT FAİZLERİNİN HESAPLANMASI

Alacaklı cari hesaplarda faiz yıl sonlarında hesaplanır ve bu hesaplamada faiz formülü kullanılır.

A.n.t A.n t I ,,

F = x Bu formülde;

100×365 0 365

(F) faizi, (A) meblağı, (n) gün sayısını, (t) ise faiz oranını ifade etmektedir. Hesaplamayı kolaylaştırmak için faiz formülü ikiye

A.n,.

ayrılarak sadeleştirilebilir. Bunlardan

100 = Adat, ise sabit çarpan adını alır.

Böylece F = Adat x Sabit çarpan olur.

Hesaba borç ve alacak kaydı yapılırken hesap kartonundaki valör hanesine işlemin

valör tarihi, gün hanesine de valör tarihinden yıl sonuna kadar olan gün sayısı yazılır. Yatırılan veya çekilen miktar ile gün sayısının çarpılıp 100’e bölünmesiyle borç veya alacak adat bulunur ve ilgili adat hanesine geçirilir.

Yıl sonunda veya hesap kapatılırken adadın borç ve alacak kolonları toplanarak aralarındaki fark bulunur. Bulunan alacak adadı bakiyesi sabit çarpanla çarpılarak faiz elde edilir.

Yorum Yaz

Your email address will not be published.

*


45 − = 43