Repo ve ters repo ne demektir?

Bütün gelişmiş ülkelerde yaygın bir araç olarak kullanılan repo işlemi, kısaca sabit gelirli menkul kıymetleri geri almak taahhüdünü vererek satmak veya geri satma taahhüdü ile almaktır. Genel olarak böyle tanımlanan repo, uygulamada repo ve ters repo şeklinde ele alınmaktadır. Buna göre repo, menkul kıymetlerin geri alma taahhüdü ile satımın ters repo ise menkul kıymetlerin geri satma taahhüdü ile alımı demektir.
Sermaye piyasalarının en önemli araçlarından biri olan repo işlemi Batı’da uzun zamandan beri geniş bir uygulama alanı bulurken, ülkemizdeki tarihi oldukça yenidir. Ayrıca belirtmek gerekir ki yasal çerçevede düzenlenmediği halde bankalar ve aracı kurumlar bu aracı oldukça benimsediler, yatırımcılar da yoğun ilgi gösterdiler.
Repo ve ters repo işlemi Türkiye’de 14 Mayıs’ta yürürlüğe giren Sermaye Piyasası Kanunu ile ilk defa düzenlendi. Ayrıca bu konu ile ilgili tebliğ, 31 Temmuz I992’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Repo ve ters repo işlemlerinde vade, ilgili menkul kıymetin itfa (geri dönme) tarihini aşmamak koşuluyla serbestçe belirlenebilir. Vade sonu işgünü olarak belirlenir. Repo işlemlerinde vade, genel olarak 3 aya kadar uzayabilmektedir. Ancak ülkemizdeki yaygın uygulaması bir ay 15 gün ve bir haftadır. Hatta son dönemlerde bu vadenin 2 3 güne kadar indirildiği görülmüştür. Yani repo, son zamanlarda neredeyse vadesiz mevduata dönüştürülmüş durumdadır.
Repo ve ters repo işlemlerinde uygulanacak faiz oranı, taraflarca belirlenir. Repo işlemi kuruluştan kuruluşa değişmekle birlikte 50 milyon lira ve üzerindeki miktarlarla gerçekleşti ril mektedir.
Repo işleminde menkul kıymetin mülkiyeti, alıcıya geçer ve getirileri de çerçeve anlaşmasında aksine hüküm bulunmadıkça bu kuruluşa veya kişiye ait olur. Vade tarihinde ise menkul kıymetin mülkiyeti, kararlaştırılan bedelin ödenmesi ile tekrar yetkili kuruluşa geçer. Ters repo ile menkul kıymet alımında ise menkul kıymetin mülkiyeti yetkili kuruluşa geçer ve getirileri de çerçeve anlaşmasında aksine hüküm bulunmadıkça yetkil ikuruluşa ait olur. Vade tarihinde, menkul kıymetin mülkiyeti kararlaştırılan bedelin ödenmesi ile tekrar karşı tarafa geçer.
Repo ve ters repo işlemlerinde, işleme konu olan menkul kıymetler alıcıya teslim edilebileceği gibi, çerçeve anlaşmasında hüküm bulunmak koşuluyla işlemin vadesine kadar, işlemin tarafı olan yetkili kuruluşun veya yasal olarak saklama hizmeti vermeye yetkili bir başka kuruluşun saklama merkezinde alıcı adına da saklanabilir.
Saklama hizmeti veren kuruluşlar, repo işlemleri nedeniyle makbuzu düzenleyip bir nüshasını saklama hesabı sahibine vermek zorundadırlar. Saklamada tutulan menkul kıymetler, saklayan kuruluş tarafından başka amaçlarla kullanılamazlar.
Repo ve ters repo işlemlerinde, işleme konu olan menkul kıymetlerin tahsil edilen getirilerinden faiz kuponları dışında, sözleşmede belirlenen esaslar çerçevesinde aynen teslimi esastır. Ancak ters repo ile alınan menkul kıymetlerin işlem tarihi ile vade arasındaki süre içinde kalmak ve vadesi geri satma vadesini geçmemek koşuluyla repo işlemi ile yeniden satılması mümkündür.
Yetkili kuruluşlar, sadece kendi nam ve hesaplarına işlem yapabilirler Kendi mülkiyetlerinde olmayan menkul kıymetleri bu işlemlerde kullanamayacakları gibi müşterileri nam ve hesabına veya kendi namlarına müşteri hesabına işlem de yapamazlar. İşlem yapacak yetkili kurumlarca yapılan vadesi gelmemiş repo işlemlerinin tutarından ters repo işlemleri tutarı düşüldükten, öz kaynaklarının 20 katını aşamaz. Yetkili aracı kurumlar, aynı kişi veya kuruluş ile yukarıdaki işlem limitlerinin yüzde 10’unu aşan miktarda repo işlemi yapamazlar. Repo işlemlerinde taraflar arasında yazılı sözleşme yapılması şarttır.

Yorum Yaz

Your email address will not be published.

*