“Market Maker” nedir?

“Market Maker” nedir? Türkiye’de market maker var mı?

Market Maker, kısaca piyasa düzenleyicisi demektir. Dünyanın belli başlı gelişmiş borsalarında (New York, Tokyo, Londra gibi) göre yapan piyasa düzenleyicileri, yani market makerler, bazı hisse senetlerinde bizzat alıcı ya da satıcı olarak hisse senedi fiyatlarının aşırı şekilde düşmesini ya da aşırı şekilde yükselmesini önlemekte, böylece büyük dalgalanmalara izin vermemektedirler. Ülkemizde bu görevi, Tasarrufların Teşviki ve Kamu Yatırımlarının Hızlandırılması hakkında Kanun ile kurulan ve o zamanki adı Kamu Ortaklığı İdaresi (KOİ) olan kuruluş, nispeten yapmıştır. Özellikle Borsa’nın ilk kuruluş yıllarında, halka arzedilmek suretiyle özelleştirilen şirketlerin hisse senetlerinin alım satımını borsada yapmak suretiyle bu hisselerin aşırı şekilde dalgalanmasını önlemiştir. Bu durum doğal olarak diğer hisseler üzerinde de etkili olmuştur.

Ancak KOİ, Körfez Krizi’nden sonra borsa’da sadece satıcı durumda olacağını, alımlara ise son vereceğini açıkladı. Ancak bu durum borsa çevrelerinde haklı eleştirilere neden oldu. KOİ’nin ya “Hem alıcı hem satıcı” olması ya da borsadan tamamen çekilmesi gerektiği belirtildi. Nitekim DYP SHP Hükümetinin işbaşına gelmesinden sonra KOİ, borsada “Hem alıcı hem satıcı” olması ya da borsadan tamamen çekilmesi gerektiği belirtildi. Özelleştirme İdaresi (eski adıyla KOİ ) bugün artık borsadan elini eteğini çekmiş, dolayısıyla “market maker” lik pozisyonundan çıkmış durumdadır. Bunun dışında Borsa’da bazı bankalar ve aracı kurumlar, iştiraklerine ait hisse senetlerinde alım satım yaparak piyasa düzenleyiciliği görevini yürütmektedir. Ancak belirtmek gerekir ki, Türk Borsa’sında şimdiki durumda gerçek büyüklükte market makerler yoktur.

Underwriting ne demektir?
Yeni çıkarılan menkul kıymetlerin halka arzedilmek (satılmak) üzere bir banka yada mali grup tarafından üstlenilmesi olayına “underwriting” yani “aracılık yüklenimi” denir. Bu işlem, bir anlamda satışa sunulan menkul kıymetlerin sigortalanmasıdır.

Halka açılmada aracılık, ilke olarak pazarlama fonksiyonunu içerir. Bir anonim şirket için halka arzda önemi olan, hisselerin ya da tahvillerin tümünün satılması, yani geniş kesimlere yayılmasıdır. Bu ise. yaygın bir pazarlama ağını gerektirir, bunu ise ülkemizde ancak bankalar yapabilir. Zira yurdun her kösesinde şubeleri bulunmaktadır.

Menkul kıymet pazarlaması, yani aracılık yüklenimi (undervvriting) şu şekilde yapılabilir. Birinci yol, basit pazarlama yöntemidir. Buna göre aracı kurum ya da bankanın, menkul kıymetlerin yalnızca satışına aracılık etmesi sözkonusudur. Yani bu kuruluşlar menkul kıymetlerin satışına yardımcı olur. Ancak herhangi bir riski üstlenmez. Aracı kurum, menkul kıymetin tümünün satılması için elinden gelen bütün çabayı gösterir. Ancak ilgili süre içinde satılamazsa bunları şirkete iade eder. Aracılık faaliyetinde bulunan kurum, bu hizmetinin karşılığında şirketten komisyon alır. Bu tür satış yöntemi, daha çok tanınmamış küçük şirketlerin menkul kıymetlerinin satışında uygulanır.

İkinci yol ise, taahhütlü pazarlamadır. Buna göre aracı kurum ya da banka (veya konsorsiyum) ihraç edilen menkul kıymetlerin tümünü satmaya çalışır. Eğer bu süre içinde menkul kıymetlerin tümü satılırsa sorun yoktur. Ancak bunların hepsi satılmazsa kalan kısmı, aracı kurum kendi portföyüne alır ve tüm menkul kıymetlerin bedelini şirkete öder. Bu yönteme kesin satış taahhüdü denir. Bunun dışında bir de kesin alış taahhüdü vardır. Bu durumda daha halka arzın başında aracı kurum, satışa sunulan menkul kıymetlerin hepsi kendi portföyüne alır ve bunun bedelini de şirkete öder. Artık bunların satılıp satılmayacağı aracı kurumun sorunudur. Aracı kurum böyle durumlarda riske girmemek için veya en aza indirmek için başka aracı kurumlarla işbirliği (konsorsiyum kurabilir) yapabilir.

Yorum Yaz

Your email address will not be published.

*