KOMİSYON VE KOMİSYONCULUK

KOMİSYON

Satıcı ile alıcı arasında alım ve satıma aracılık eden kimselerin bu hizmetlerine karşılık aldıkları paraya “komisyon” denir. Yani bir işte aracılık yapan kimseye bırakılan yüzdeliktir. Komisyon genellikle yapılan işlemin yüzdesiyle belirlenir, alıcı veya satıcı ya da her ikisi tarafından ödenir.

Bankaların yapmakta olduğu çeşitli muamelelerden aldıkları ücretlere de “komisyon” veya “acyo” (o. ) denmektedir. Banka komisyonları müşteriden genel olarak bir hizmet karşılığı alındığı için faizle karıştırılmamalıdır. Bankaların hesap sahiplerine gönderdikleri hesap hülasalarında (ekstrelerde) ve dekontlarda komisyon, faizden sonra ayrı bir kalem olarak gösterilir.

KOMİSYONCULUK

A GENEL OLARAK

Komisyoncu, alım satım veya taşıma gibi işlerin yapılmasında aracılık eden kimseye denir. Mesleği aracılık olan tellaldan farkı; üçüncü şahıslarla kendi adına ve fakat başkası hesabına farklı muamele yapmasıdır.

Tellal, sözleşmelerin yapılması hususunda iki taraf arasında sadece aracılık yapar,

alıcı ve satıcıyı buluşturarak onlar arasında sözleşme yapılmasını sağlar. Komisyoncu gibi üçüncü şahıslar (satıcı veya alıcı) ile kendi adına ve müvekkil hesabma yapmaz. Günlük hayatta çok defa komisyoncu ve tellal kavramları birbirine karıştırılır, örneğin emlak tellalına “emlak komisyoncusu” ve yine görevi sadece oto alım satımına aracılık etmek olan kimseye “oto komisyoncusu” denilmektedir.

Komisyoncu ile ona vekâlet veren kimse arasındaki iç ilişkiyi kuran ve düzenleyen sözleşmeye “komisyon sözleşmesi” denilir.

Komisyoncu, bu sözleşmeye dayanarak üçüncü şahıslarla kendi adına ve müvekkili hesabma muameleler yapar. Komisyon sözleşmesi; komisyoncunun faaliyet konusunu, yetki, hak ve borçlarının nelerden ibaret olduğunu tespit eder.

B KOMİSYONCU ÇEŞİTLERİ

Borçlar ve Ticaret kanunları ile diğer öze! yasalarda komisyoncunun türleri belirtilmiştir. Bunların başlıcaları şunlardır

Menkul eşya ve kıymetli evrak alım satım komisyoncuları,

Diğer işler komisyoncuları,

Taşıma işleri komisyoncuları,

Gümrük komisyoncuları.

1. Alım ve satım komisyoncusu

Bir ücret (komisyon) karşılığında kendi adına ve diğer bir kimse (müvekkil) hesabına bir şeyi/ı alım ve satımını üzerine alan kimsedir. Bunlara ait esas hükümler Borçlar Kanununun 416 430. maddelerinde yer alır. Yerine getirmekle yükümlü olduğu borçları olduğu gibi bir takım hakları da vardır. Sözleşme hükümlerine uymak zorundadırlar.

2. Diğer işler komisyoncusu

Borçlar Kanununun 430. maddesinden anlaşıldığı üzere komisyonculuk, alım ve satım dışında bir işin komisyoncu tarafından belli bir ücret karşılığında kendi adına ve bir başkası hesabına yapılması şeklinde de olabilir.

Banka hizmetlerinden alman komisyonlar böyle bir komisyonculuğun kapsamı içinde kabul edilebilir. Örneğin bir havale emri veren kişi bankayı aracı yaparak, havale parasının bir ücret karşılığında lehtara ödenmesini sağlamış olur.

3. Taşıma işleri komisyoncusu

Bir ücret yani komisyon karşılığında kendi adına ve bir başkası hesabma eşya taşımayı sanat kabul etmiş olan kimsedir (T.K. mad. 808 815).

Bu komisyoncular sadece komisyon sözleşmesinden aldığı yetkiye göre hareket eden komisyoncu değildir. Aynı zamanda eşyanın kısmen veya tamamen naklini de şahsen ya da yardımcıları aracılığıyla yapan kimsedir. Yani taşıyıcı hüviyetindedir. Bu nedenle kanun koyucu, taşıma mukavelesi hak kındaki hükümlerin taşıma işleri komisyonculuğuna da uygulanacağını belirtmiştir (T.K. mad. 808/2).

4. Gümrük komisyonculuğu

Bir eşyanın ithal, ihraç ve transit gümrük işlemlerini sahiplerine vekâleten takip etmekle görevli kimsedir. Gümrük komisyoncularına ilişkin ana hükümler 5383 sayılı gümrük kanunu 133 ile 142. maddelerde yer almıştır.

Yorum Yaz

Your email address will not be published.

*