KOLLEKTÎF ŞİRKETLER

A TARİFİ VE MAHİYETİ

Ticari şirketlerden memleketimizde en fazla rastlanan kollektif şirket; ticari bir işletmeyi bir ticaret unvanı altında işletmek amacıyla gerçek şahıslar arasında kurulan ve ortakların sorumluluğu şirket alacak ve borçlarına göre sınırlı olmayan bir şirkettir (T.K. mad. 153). Şahıs şirketi olan bu şirkete “kollektif” diyebilmek için

Ticari işletmede, işletmek amacı olacaktır. Böyle bir amaç olmazsa kollektif şirket kurulamaz. Ancak işletmeye fiilen başlamak şart değildir.

Bir ticaret unvanı bulunacaktır Kollektif şirketin ticaret unvanı bütün ortakların veya hiç olmazsa birinin adı ve soyadı ile şirketin bir kollektif olduğunun belirlenmesi lâzımdır (T.K. mad. 44). Örneğin Ahmet De mircan Kollektif Şirketi gibi. Ticaret unvanının bulunması, tüzel kişiliğin ve tacir olmanın bir sonucudur.

Gerçek şahıslar arasında kurulmuş olmaktır Tüzel kişiler aralarında bir leşip bir kollektif şirket kuramazlar. Kollektif şirketler, şahıs şirketleri olduğundan bunların birbirlerini iyi tanımaları ve birbirlerine son derece güven duymaları gerekir. Sorumluluklarının sınırsız olması bundandır. Adi şirkette tüzel kişiler de ortak olabilirler.

Ortakların sorumluluğuna gelince; ortaklar şirket alacaklılarına karşı bütün mallan ile sınırsız olarak sorumludur. Şirket bir tüzel kişi olduğundan ala

caklılar önce şirketin mallarına, yetmezse ortakların mallarına başvururlar.

B KURULUŞU

Şirket, ortaklar arasındaki birleşmeyi iç münasebet bakımından bir sözleşme İle yaparlar ve taahhütlerini yerine getirirler. Şirketin dışa karşı kurulmuş olması, ticaret siciline kaydolması ile tamamlanır. Böylece kollektif şirket kişilik kazanmış olur (T.K. mad. 174).

1. Sözleşmenin şekli

Kollektif şirketin kurulması için ortakların bir ana sözleşme (esas mukavele) hazırlamaları, sözleşmenin yazılı olması, ortaklar tarafından imza edilmesi ve noterden tasdik ettirilmesi şarttır (T.K. mad. 154).

Bu sözleşmede Ortakların ad ve soyadları, ikametgâhları, tabiiyetleri, şirketin kollektif olduğu, şirketin ticaret unvanı ve merkezi, her ortağın koyacağı mal ve emek miktarı, şirketi idareye kimin veya kimlerin yetkili oldukları, şirketin iştigal konuları açıkça gösterilmelidir (T.K. mad. 171).

2. Şirketin tescil ve ilânı

En az iki kişi arasında kurulabilecek kollektif şirket, ticaret siciline tescil edilmekle tüzel kişilik kazanır. Buna aykırı olarak yapılan anlaşmalar ancak ortaklar arasında geçerli olsa da üçüncü şahıslara karşı hükümsüzdürler (T.K. mad. 174). Tescil, şirket sözleşmesinin noterlikçe tasdikli bir suretinin 15 gün içinde şirket merkezinin bulunduğu yerdeki ticaret siciline verilerek yapılır ve ilân edilir (T.K. mad. 157).

C ŞİRKETİN İDARE VE TEMSİLİ

Her tüzel kişi gibi kollektif şirket de organları tarafından idare ve temsil edilirler. Şirketin iç işlemlerinin görülmesi halinde şirketin idaresinden ve şirket adına üçüncü şahıslar ile bir işlem yapılması halinde ise şirketin temsilinden söz edilir.

Kollektif şirketlerde ortakların rolü büyüktür. Şirket sözleşmesinde aksine bir kayıt yoksa her ortak yalnız başına şirketi idare ve temsil edebilir.

Şirketin dışa karşı temsili konusunda bu kural, mutlak olmakla beraber idarede normal ve olağanüstü işlemler diye bir ayırım yapmak gerekir ve şirketin normal işlemlerinde her ortak idare hakkını kullanabilir. Dış işlemlerde ise oy birliği ile karar verilir.

Şirket adına bağışlarda bulunmak ve şirket konusuna girmediği halde gayrimenkul alıp satmak, teminat vermek bütün ortakların oy birliği ile mümkündür. Temsil yetkisi ise şirketin konusuna giren işlemlerde mutlaktır. Sözleşme ile bu yetki sınırlanmış olsa da bu kayıt iyi niyet sahibi üçüncü şahıslara karşı etkili değildir. Ancak temsil yetkisinin müşterek kullanılması hususundaki kayıt, üçüncü şahıslar bakımından da hüküm ifade eder. Şirketi idare ve temsil için dışardan müdür de tayin edilebilir.

D ORTAKLARLA ŞİRKET ARASINDAKİ İLİŞKİLER

İdare yetkisi olmayan ortaklar da şirketin işlerini en geniş ayrıntılarına kadar kontrol edebilirler (T.K. mad. 167, B.K. mad. 531). Bu hak şirket sözleşmesi ile ortakların elinden alınamıyacak bir haktır. Ortakların, şirkete ilişkin olağanüstü meselelerin görüşülmesi için davet etmeye ve bu hususlarda reye katılmaya hakları vardır (T.K. mad. 168).

Kural olarak her ortak bir reye sahiptir.

Her ortak hesap yılı sonunda kârdan kendisine düşen payı, kararlaştırılmış ise koyduğu sermayenin faizlerini, yaptığı masrafların karşılığını (T.K. mad. 183), şirket sözleşmesi gereğince hak ettiği ücretini şirketten isteyebilir (T.K. mad. 170).

Ortaklar, şirketin devamı süresince şirket ile rekabet edemezler (T.K. mad. 172).

E ORTAKLAR ARASINDA DEĞİŞİKLİKLER

Ortaklar arasında değişiklik yapılması kollektif şirket gibi karşılıklı güvene dayanan ve ortaklarının şahsi varlıklarının birinci plânda geldiği bir şirkette kolay değildir. Bununla beraber kanun ortakların ve üçüncü şahısların hak ve çıkarlarını mümkün olduğu ölçüde korumak istemiştir.

Sözleşmede aksine bir hüküm yoksa

şirkete yeni bir ortak alınabilir. O zaman sözleşmenin yeniden yapılması

gerekir. Ortakların oy birliği ile alına

cak yeni ortak, kendisinden önceki borçlardan da bütün malları ile zincirleme sorumludur (T.K. mad. 172). Şirket sözleşmesine buna ait bir hüküm konsa bile geçerli değildir.

Bir ortak her istediği zaman ortaklık

tan ayrılamaz, hissesini başkasına devredemez diğer ortakların muvafakati lâzımdır. Çıkmak isteyen bir ortak ancak şirketin feshini istemek yoluna gidebilir. Çıkarılmak istenen ortağın iflası halinde veya şirket feshini gerektirecek biçimde borcu varsa yani ortağın şahsına ait durumlar sonucunda şirketi zor durumda bırakacaksa, o ortak şirketten çıkarılır

(T.K. mad. 187 188, 190, 197, 198).

Bir ortağın çıkma ve çıkarılması durumu tescil ve ilân edilinceye kadar üçüncü şahıslara karşı sorumluluğu devam eder.

F KOLLEKTİF ŞİRKETİN SONA ERİŞİ (TASFİYE)

Bir kollektif şirket aşağıda yazılı sebeplerden biri dolayısıyla dağılır

Sözleşmedeki sürenin bitmesi,

Ortakların çoğunluğunun karar vermesi,

Şirket amacının tamam olması,

Diğer bir şirketle birleşmesi,

Şirketin iflas etmesi,

Şirket sermayesinin tamamının veya 2/3 ünün kaybolması (T.K. mad. 181).

Kollektif şirket bu sebeplerden dolayı mahkemenin vereceği karar üzerine de da ğılabilir. İflastan başka hallerde kollektif şirketin tasfiyesi tasfiye memurları tarafından (T.K. mad. 211), ayrıca tasfiye memuru seçilmemişse ortaklarca (T.K. mad. 212/2) yapılır.

Yorum Yaz

Your email address will not be published.

*