KAMBİYO

Kambiyo sözcüğü latincedeki “Cambiare” den gelmektedir. Değiştirmek anlamındadır.

Nakit, döviz, altın veya senet gibi paraya çevrilebilen menkul değerler üzerine yapılan işlemleri kapsar.

Genel olarak kambiyo denildiği zaman yabancı para anlaşılır. Yabancı paraların milli para ile değiştirilmesi demektir. Kambiyo iç ve dış kambiyo olarak ikiye ayrılabilir.

1 İç Kambiyo Para değiştirmenin

memleket içinde yapılmasıdır. Yani bir bankaya gidip Türk Lirası karşılığında yabancı para almak veya yabancı para verip karşılığında Türk parası almaktır.

2 Dış Kambiyo Para değiştirmenin

bir memleketten başka bir memlekette ya pılmasıdır. Örneğin; Ankara’da bulunan bir şahsın Londra’da bulunan başka bir şahsa olan borcunun transfer edilmesi gibi. Ankara’daki bu şahsın Londra’daki şahsa 10.000. sterlin borcu olsa ve paranın Londra’da ödenmesi gerekiyorsa Ankara’daki türk parası alacaklı için bir şey ifade etmez. Bu hallerde bankalar imdada yetişir, çekle veya havale ile bu paranın Londrada sterlin olarak ödenmesi sağlanır.

İşte bu bir kambiyo işlemidir. Tabii bu muamelenin kambiyo mevzuatına göre bir takım şart ve kayıtları vardır, ( kambiyo rejimi) Şimdi burada 10.000 Sterlin için ne kadar Türk Lirası ödenmesi lazımdır, yani Türk lirasının Sterline muadeleti (eşdeğerli liği) nedir? bunu kambiyo mercilerince tesbit ve ilan edilen kur listesinden izlemek gerekecektir. Örneğin bu gün için İngiltere Sterlinin döviz olarak satışı 30.90 TL.dır. İşte iki para biriminin arasındaki nisbete de ‘’parite” yani muadelet denir.

Kembiyo, yabancı paranın milli para birimiyle veya milli paranın yabancı para birimiyle ifade edilen fiyatı demek olduğuna göre; yabancı bir memlekette ödenecek çek, poliçe itibar mektubu gibi değerlerin alım satımına da kambiyo veya dış kambiyo denir.

KAMBİYO AJANI

Borsalarda, müşterilerin alım ve satım yapmalarını sağlayan kişi veya kuruluştur.

Bazı ülkelerde kambiyo ajanlığı kanunla düzenlenmiştir. Örneğin Fransada kambiyo ajanları yeminlidirler ve maliye bakanlığınca otanırlar.

Kambiyo ajanlığını bankaların yaptığı ülkeler de vardır.

KAMBİYO NAKDİ

Yabancı para demektir. Çek, poliçe gibi itibari kıymetlerde kambiyo nakdi sayılır.

KAMBİYO PARİTESİ

Bir paranın diğer yabancı paralarla değiştirme nisbetlerini gösterir. Yerli paranın, yabancı paralara veya yabancı paraların yerli paralara çevrilmesine kambiyo muameleleri diyoruz. Bu değiştirmede bir fiyatın olması gerekir, örneğin bir dolar Türk parasına çevrilirken (Döviz Alış Fiatı Üzerinden) 16. TL. ödenir. Bu değişim haddine göre Dolar ile Türk Parası arasındaki parite 1 Dolar = 16. TL. olmaktadır.

KAMBİYO RAYİCİ

Yabancı bir memlekette ödenmesi hususunda kullanılan çek, poliçe, itibar mektubu gibi değerlerin alım ve satımında uygulanan ücrettir. Nitekim bizde de kambiyo mercilerince tespit ve ilan edilen kur listeleri döviz ve efektif olarak alış satış fiyatlarını yani kambiyo rayicini gösterir.

KAMBİYO REJİMİ

I GENEL OLARAK

Bugün ülkemizde uygulanmakta olan kambiyo rejimi 25.11.1930 tarihinde yayınlanan 1567 numaralı “Türk parası kıymetini koruma hakkında kanun” a dayanmaktadır. Bu kanun Türk parası kıymetini korumak için gerekli kararları almak hususunda Bakanlar Kuruluna yetki vermiştir. Bakanlar kurulu kanunun verdiği bu yetkiye dayanarak çıkardığı kararnamelerle ülkenin kambiyo işlerini düzenlemektedir.

Bugüne kadar 18 tane Türk Parası Kıymetini koruma kararı yayınlanmış bulunmaktadır. Bu kararların herbiri, kendinden önceki kararı kısmen veya tamamen yürürlükten kaldırmıştır. Her türk parası kıymetini koruma kararıyla birlikte bu kararın hükümlerini açıklayan tebliğler yayınlanır tebliğ hükümlerine uymayanlar, tıpkı kararlara aykırı hareket edenler gibi 1567 sayılı kanun gereğince cezalandırılır.

10.8.1970 tarihinde yayınlanan ve son 25 yılda Türk Lirasının üçüncü kez devalüasyonunu öngören 18 sayılı karar bir yana bırakılırsa, bugün bazı değişikilik ve eklerle hâla “Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 17 sayılı karar” yürürlükte bulunmakta ve Türkiyenin kambiyo rejimi bu karara dayanmaktadır.

II TÜRK PARASINI KORUMA HAKKINDA 17 SAYILI KARAR

11.8.1962 tarihinde yürürlüğe giren 17 sayılı karar;

Genel Esaslar,

İhracat,

İthalat,

Görünmeyen muameleler,

Sermaye Hareketleri,

Müşterek ve müteferrik hükümler olmak üzere 6 bölüme ayrılmaktadır.

A GENEL ESASLAR

Türkiye’de bugün uygulanmakta olan kambiyo rejiminin ana kuralları, 17 sayılı kararın 1 nci bölümünde yer almaktadır.

1) Döviz Gelirleri Ülkemizin bütün döviz gelirleri Maliye Bakanlığının kontrolü altında bulunmaktadır. Bu nedenle ticari olan ve olmayan her türlü dövizler Maliye Bakanlığının emrindedir.

Karara göre, madeni ve kağıt para şeklindeki bütün yabancı paralar ve bu paralarla ödenecek her çeşit hesap belge ve araçlar döviz ve kambiyo sayılır. Herhangi bir nedenle döviz elde eden Türk vatandaşları ve kararnamede gösteren hallerde ülkemizde ikamet eden yabancılar bu dövizleri Türkiye’ye getirmek ve Maliye Bakanlığının yetkili kıldığı Bankalara satmak zorundadırlar.

Yurt dışından getirilecek dövizlerin cins ve çeşitleri Maliye Bakanlığınca belirtilir. Yani döviz elde edenler bunları diğer yabancı paralara diledikleri gibi çeviremezler. Örneğin yaptığı ihracat karşılığında dolar elde eden bir kimse bunları başka bir yabancı paraya diyelim İtalyan liretine çevirip yurda getiremez. Bundan maksat önemi az olan dövizlerin yurda getirilmesini, böylece ülkemizin döviz kaybına uğramasını önlemektir.

2) Döviz Giderleri Kambiyo denetimi, yurttaşa yapılacak her ödemenin Maliye Bakanlığının iznine bağlı olmasını gerektirir. 17 sayılı karara göre hertürlü döviz harcamaları, ihtiyaçların cinsine ve önemine göre Maliye Bakanlığınca düzenlenir. Yalnız dış ticaret rejimi uyarınca yapılacak ithalata döviz tahsis yetkisi Ticaret Bakanlığına aittir.

3) Dövizle İlgili İşlemler 17 sayılı karar, Türkiyeye her türlü dövizin ithalini serbest bırakmıştır. Kararda açıkça belirtilen durumların dışında, Ülkemize getirilen dövizler yetkili mercilere bildirilmez ve herhangi bir işleme tabi tutulmaz.

Efektif döviz denilen madeni ve kağıt para şeklindeki yabancı paraların ve yolcu çeklerinin (Travellers Cheques) alım satımı, Maliye Bakanlığınca tespit edilecek esaslara bağlıdır. Efektif döviz bulundurmaya ve satmaya yetkili müesseseler Maliye Bakanlığınca belirlenir. Bunların dışında Maliye Bakanlığınca tespit edilecek esaslarla efektif döviz ve seyahat çeki alan gerçek ve tüzel kişiler bunları engeç 10 gün İçinde yetkili bankalara devrederler.

4) Türk Parası ile Ödemeler 17 sayılı karara göre belli bir miktardan fazla türk parasının veya türk parası ile ödemeyi sağ layan belgelerin yurda sokulması veya yurttan çıkarılması Maliye Bakanlığının iznine bağlıdır. Aynı şekilde Türkiyedeki gerçek ve tüzel kişilerle yabancı ülkelerde ikamet eden gerçek ve tüzel kişiler arasında türk parası ile ödemeyi gerektiren her türlü işlemler ancak Maliye Bakanlığının izniyle yapılabilir. Kararın açıkça izin verdiği hallerde bu gibi işlemler için Maliye Bakanlığından ayrıca mü’ saade almaya gerek yoktur.

Yorum Yaz

Your email address will not be published.

*