KAMBİYO SENETLERİ

A GENEL OLARAK

Kambial kelimesi dilimize İtalyancadan gelmiştir. Poliçe ve emre yazılı senet demektir. Bizde de bu kelime aynı anlamlarda kullanılmaktadır.

Ticaret yasasının 582 nci maddesiyle poliçe, bono ve çek “kambiyo senetleri” kavramına girmişlerdir.

Gerek medeni kanunun 379/8, 405/5 ve gerekse borçlar kanununun 114/2, 338/3 ile Türk Ticaret Kanununun 955 ve 989 ncu maddelerine göre, kambiyo taahhüdünde bulunmak, kredi işlemlerini kapsayan bir poliçe veya bono ile borç altına girmek demektir.

Bir ödeme aracı olan çek’i imzalamak aslında kambiyo taahhüdüne girmiş olmamakla beraber, çekler de poliçe ve bononun hükümlerine tabi tutulmuştur. Nitekim T.K. 582. maddede “akit ile borçlanmaya ehil olan kimse; poliçe, çek ve bono ile borçlanmaya da ehildir” denilmektedir.

B KAMBİYO SENETLERİNE BENZEYEN SENETLER

1 Emre yazılı senet

a) Tarifi Emre yazılı olan veya kanu

nen böyle sayılan kıymetli evrak emre yazılı senetlerdendir (T.K. mad. 736).

Emre yazılı senet mücerret (soyut) bir borç ikrarını kapsayan bir ödeme vaadidir. Emre yazılı senette, borcun nedenini söylemek zorunluluğu yoktur. Borçlar kanununun 17. maddesine göre, nedeni gösterilmemiş olan soyut borç, alacaklı bakımından yararlıdır. Çünkü alacaklı sadece borcun var olduğunu kanıtlamakla yükümlü olup nedenini kanıtlamak zorunda değildir. Borcun kanuna, ahlak ve adaba……….aykırı olduğundan geçerli olmadığını isbat yükümlülüğü alacaklıya değil borçluya aittir.

Emre yazılı senetlerin T.K. 688. maddede yazılı şartları tam olarak ihtiva etmeleri gerekir. Ayrıca emre yazılı senetler 4040 ve 6934 sayılı kanunlara uyularak poliçeler gibi bugün % 05 nisbi damga resmine tabidir. Pulun senede hiç yapıştırılmamış olması veya noksan yapıştırılmış bulunması senedin hukuki değerini bozmaz. Fakat pulsuz veya noksan pullu senetlerin resmi mercilere ibrazı halinde pul cezasına tabi olduğundan önce bu cezanın ödettirilmesi yoluna gidilir (Damga K. mad. 53).

b) Borçlunun defileri Borçlu, emre yazılı bir senetten doğan alacağa karşı ancak senedin hükümsüzlüğüne ait olan veya senet metninden anlaşılan defilerle alacaklı kim ise ona karşı kendinin taşıdığı defileri ileri sürebilir.

Borçlu ile önceki hamillerden birisi veya senedi tanzim eden kimse arasında doğrudan doğruya var olan ilişkilere dayalı defi lerin ileri sürülmesi, ancak senedi iktisap ederken hamilin bilerek borçlunun zararına hareket etmesi halinde caizdir (T.K. mad. 737).

2 Kambiyo senetlerine benzeyen di ğer senetler

a) Emre yazılı havaleler Genel olarak senet metninde poliçe terimi gösterilmemekle beraber açıkça emre yazılı olarak tanzim edilen ve diğer hususlarda da poli

çede aranılan unsurları kapsayan havaleler, poliçe hükmündedir (T.K. mad. 738).

b) Kabul mecburiyetinin bulunmaması Emre yazılı havale kabul için ibraz edilmez, buna rağmen ibraz edilirse ve kabulden de kaçınılırsa hamilin bundan dolayı hiçbir müracaat hakkı yoktur (T.K. mad. 739).

c) Kabulün hükümleri Emre yazılı bir havalenin isteğe bağlı olarak kabulü, poliçenin kabulü hükmündedir. Bununla beraber hamil eğer havale olunan kimse iflas etmiş ve ödemelerine ara vermiş ya da aleyhine yapılan kovuşturma sonuçsuz kalmışsa vadenin gelmesinden önce müracaat hakkını kullanamaz. Yine havale edenin iflası halinde de vadenin gelmesinden önce hamil müracaatta bulunamaz (T.K. mad. 740).

d) İcrada uygulanmayacak hükümler İcra ve iflas kanununun; çekler, poliçeler ve emre yazılı senetler hakknıda kovuşturmaya ilişkin hükümleri emre yazılı havaleye uygulanamaz.

3 Emre yazılı ödeme vaatleri

Senet metninde bono olarak gösterilmemekle beraber açıkça emre yazılı olarak tanzim edilmiş olan ve bonoda aranılan diğer unsurları da kapsayan ödeme vaatleri, bono hükmündedir. Ancak, bu tür ödeme vaatleri hakkında araya girme suretiyle ödemeye ilişkin bulunan hükümler geçmez. İcra ve İflas yasasının çekler, poliçeler ve emre yazılı senetler hakkında kovuşturmaya ilişkin hükümleri emre yazılı olarak tanzim edilmiş bulunan ödeme vaatlerine uygulanmaz (T.K. mad. 742).

4 Ciro edilebilir diğer senetler

Makbuz senetleri, varant, konşimento, taşıma senedi gibi ciro edilebilir senetler hakkında; cironun şekli, hamilin hak sahipliği, iptal kararı ve senedi elinde bulunduranın onu geri vermekle yükümlü olması hususlarında poliçelere ilişkin hükümler geçer.

Kambiyo senetlerindeki müracaata ilişkin hükümler, kanunda aksine hüküm olmadıkça 1 nci fıkrada yazılı senetler (emtea senetleri) hakkında uygulanmaz (T.K. mad. 743).

Yorum Yaz

Your email address will not be published.

*