Kadınların Çalışabileceği En İyi Şirketler

Çeşitliliğin Zaferi

İş hayatında ve yönetim mekanizmasında cinsiyet eşitliğinin sağlanması son dönemde iş dünyasının en önemli gündem maddesi. Sosyal sorumluluk projeleri havada uçuşuyor; birçok şirket bu konuya çok önem verdiğini deklare ediyor. FinansQ “Kadınların Çalışabileceği En İyi 50 Şirket” listesi bu konuda kimin konuşmaktan daha fazlasını yaptığını ortaya koyuyor.

Polisan Holding’in markası Fiili Boya’nın son reklam filmi “Bugün önemli bir sorumluluğuız daha var. Belki dünyayı kurtarmıyoruz ama ezberleri bozuyoruz. Tüm imkanlarımızla kadın istihdamını destekliyoruz ve bununla gurur duyuyoruz” diyor ve kadın boya ustalarının çok yakında hayatımıza gireceğini ilan ediyor. Reklam kampanyası kadınların işgücündeki temsiliyle ilgili son yıllarda sayıları hızla artan sosyal sorumluluk projelerinden sadece biri. Boya ustalığı gibi erkek egemen bir alanı kadın ustalarla tanıştırmayı hedefliyor.

Bu ve benzeri projelerin amacı kadın işgücünün ekonomiye kazandırılması ve nüfusta olduğu gibi iş hayatında da eşit bir duruma getirilmesi. TÜİK verilerine göre 2015 sonu itibarıyla Türkiye nüfusunun yüzde 49,8’ini kadınlar (39,23 milyon kişi) oluşturuyor. Ancak nüfus oranındaki bu eşitlik, istihdam verilerine aynı oranda yansımıyor. 2016 itibarıyla dünya genelinde kadın nüfusunun işgücüne katılımı yüzde 50 civarında. AB ülkelerinde kadın istihdamı yüzde 58,8 İsveç’te bu oran yüzde 70’e kadar çıkabiliyor.

Türkiye’de çalışma yaş aralığındaki kadın sayısı 29,5 milyon ancak Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre iş gücü piyasasında sadece 8,1 milyon kadın istihdam ediliyor yüzde 27,1.2001’de yüzde 24 olan bu oran son üç yılda yüzde 4’lük bir tempoyla her sene 1 baz puan artıyor. TEPAV’ın SGK ve İş Kurumu verilerinden yola çıkarak hazırladığı “İstihdam İzleme Bülteni” de kadın istihdamının erkeklere göre daha hızlı arttığını ve son beş yıllık dönemde kadınlar lehine yüzde 58’lik bir artış yaşandığını gösteriyor. Ancak kadının istihdama katılımını sadece kadın çalışan sayısı ve oranıyla değerlendirmek pek doğru değil. Zira asıl önemli veri orta ve üst düzey yönetim kadroları ile karar alma mekanizmalarında kadınların varlığı…

FinansQ olarak bu bakış açısıyla 2010’da “Kadınların Çalışabileceği En İyi Şirketler” listesi hazırlamıştık. Uç yıl üst üste yayımladığımız çalışmaya 2013’te ara vermiştik çünkü araştırmaya katılmayı kabul eden şirketler genelde değişmiyordu birçok şirket ve kurum orta ve üst kademedeki kadın çalışan sayısını, dengesizliğin boyutlarının büyüklüğü nedeniyle paylaşmaktan kaçınıyordu. Sonrasında farklı yayınlar tarafından sadece toplam çalışan sayısı baz alınarak yapılan araştırmalar ise gerçek resmi ortaya koymuyordu.

Aradan geçen üç sene sonunda 2015 verilerini baz alarak “Kadınların Çalışabileceği En İyi Şirketler” listesini tekrar hazırladık. Ancak bu kez bakış açımızı büyük ölçüde değiştirdik ve merkeze “çeşitlilik” (diversity) kavramını aldık. Çünkü başarılı bir şirketin sırrı kadın ve erkek yöneticilerin sayısının fazlalığı değil, ikisinin dengede olduğu bir işgücü kompozisyonunu yakalamaktan geçiyor. FinansQ olarak kadın ve erkeklerin ortak bir akılla aldığı kararların, bir tarafın baskın olduğu yönetim biçimlerinden daha sağlıklı ve isabetli kararlar alacağını savunuyoruz. Sıralamayı da bu perspektiften yaptık, örneğin icra kurulunda altı kişi olan ve dördü kadınlardan oluşan bir şirket, yönetiminde eşit sayıda kadın ve erkek olan bir şirketten daha az puan aldı.

FinansQ’un “Kadınların Çalışabileceği En İyi Şirketler” araştırması için ağırlık hizmet sektörü, büyük holdingler olmak üzere tam 250 şirkete ulaşıldı. Bu şirketlerden sadece 110’u FinansQ’un sorularını yanıtladı. Yani 2012’deki tablo pek fazla değişmedi. Buradan algıdaki değişim ya da projelerin sayısındaki artışın şirketlerin organizasyonuna yansımadığı yorumunu yapmak mümkün.

FinansQ’un listesi 177 bin 701’ini kadınların oluşturduğu 419 bin 655 çalışanı kapsıyor. Türkiye’nin yaklaşık 26 milyon kişilik istihdam ordusunun yüzde 1,6’sını kapsayan listemizin ilk sırasında Yapı Kredi Finans Grubu (banka ve iştirakleri) yer alıyor. Dört alt başlık altında yapılan değerlemeye göre 80,29 endeks puanı alan bankanın çalışanlarının yüzde 61’ini kadınlar oluşturuyor. Orta kademe ve üst yönetimde liste genelinde ortalamaları yakalayan Yapı Kredi, listenin tepesinde olmasını daha çok yönetim kurulunda yakaladığı yüzde 31’lik kadın oranına borçlu.

Yapı Kredi’yi sırasıyla Medicana ve Acıbadem sağlık grupları izliyor. Medicana yüzde 63, Acıbadem ise yaklaşık yüzde 58 ile Yapı Kredi gibi kadın çalışanların çoğunlukta olduğu şirketler arasında. Araştırmamız kapsamındaki 110 şirketin 23’ünü kadın çalışanları yüzde 50’nin üzerinde olduğu şirketler oluşturuyor. Bu alanda ilk sırayı ise toplam 399 personelli nispeten küçük bir şirket olmasına rağmen çalışanlarının yüzde 81’ini kadınların oluşturduğu İdil Baby alıyor. Flormar (yüzde 80), Avon Kozmetik (yüzde 75,2) ve Watson’s Türkiye (yüzde 72,9), L’Oreal Türkiye (yüzde 69,3) kadınların çoğunluğunu oluşturduğu ilk beş şirket.

İş dünyasındaki kadın istihdamının ağırlığının görece düzelmeye başladığı yerlerden biri orta kademe yönetici oranındaki dengelenme. FinansQ listesindeki şirketlerin toplam 31 bin 487 orta kademe yöneticisinin 10 bin 956’sı kadınlardan oluşuyor. Orta kademe kadın yönetici oranında, toplam 172 yöneticisinden 153’ü kadın olan Netaş, bu alanda yüzde 89 gibi yüksek bir oranla zirvede yer alıyor. Listedeki tüm şirketlerin bu konudaki ortalamasının yüzde 34,7 olduğu göz önüne alındığında bu oran Türkiye ölçülerinin hayli üzerinde. Citibank, Pfizer Türkiye, Bayer Türkiye, Gittigidiyor ve Acıbadem Sağlık Grubu ise bu anlamda yüzde 50 oranla orta kademe kadınerkek yönetici dengesini sağlayan şirketler…

Kadın istihdamının gerçek niteliği ve etkinliğini esasen üst düzey yönetimde ve yönetim Toplam çalışan sayısı. ile mutlak dengeyi yakalayan sadece beş şirket var.

Uluslararası Çalışma Orgütü’nün “İş Hayatında ve Yönetimde Kadın 2015” raporuna göre Türkiye’de kadın CEO’ların oranı yüzde 11.1. Yani dokuz CEO koltuğundan birinde kadınlar oturuyor. Orta ve üst yöneticilerin bütünü dikkate alındığında ise Türkiye yüzde 12,2 ile 108 ülke arasında 95’inci sırada bulunuyor.

FinansQ listesinde ise bu oranın yüzde 27,8 ile Türkiye ortalamasının hayli üzerine çıktığı görülüyor. Listedeki şirketlerin 4 bin 6 üst düzey yöneticisinden bin 115’i kadın. Bunlar arasında yüzde 88 ile en yüksek üst düzey kadın yönetici oranına sahip şirket Novartis Onkoloji. Sekiz üst yönetici koltuğundan yedisinde kadınların oturduğu şirketi yüzde 50 ve üzeri kadın yöneticiye sahip 13 şirket takip ediyor.
Kadınların Çalışabileceği En İyi Şirketler_0.jpg
Yönetim kurullarına gelirsek FinansQ’un listesindeki şirketlerin genel durumu Türkiye ortalamasına göre yine fazlasıyla iyi. Buna rağmen 110 şirket içinde yönetim kurulunda yarı ve yarıdan fazla kadın bulunduran şirket sayısı sadece altı. 29 şirketin yönetim kurulunda tek kadın üye yer alırken 21 şirkette ise hiç kadın üye bulunmuyor. Ülke genelinde kadınların yönetim kuruluna girebilmesinin başlıca yolunun aile şirketinde kan ya da evlilik bağı sahibi olmak şartına bağlı olduğu günler henüz bitmiş görünmese de, bu noktada iki şirketin istisnai durumu gözlerden kaçmıyor.

Kadın yönetim kurulu üyelerinin ortalamasının halen ortalama yüzde 10 olduğu Türkiye’de yönetim kurulları yüzde 100 kadınlardan oluşan iki şirket mevcut: İdil Baby ve Avon Kozmetik Türkiye… Her iki şirketin de üçer üyeden oluşan yönetim kurulu koltuğunda sadece kadınlar oturuyor. Ancak Türkiye ölçülerinde binin altında eleman çalıştıran bu firmaların ölçek olarak örnek teşkil ettiklerini söylemek hayli zor. Kadının yönetim kurulunda ağırlığı açısından önde gelen bir diğer örnek ise daha ziyade aile yapılanması etkisiyle yedi üyesinden beşi kadın olan İnci Holding.

Bu başlığın yanıtı çok şaşırtıcı değil: Finans. Listemizde finans sektöründen toplam çalışan sayısı 77 bin 599 olan dokuz şirket bulunuyor. Bu kurumların 61,5 olan ortalama endeks puanı, tüm sektörler içinde dengeli kadmerkek istihdamı açısından finansa en yüksek puanı getiriyor. Ancak üst kademelere çıkıldıkça bu oran düşüyor. 9 bin 144 orta kademe yönetici arasında ise kadın yönetici oranı yüzde 44. Yine listedeki finans şirketlerinin toplam 292 kişiden oluşan üst düzey yöneticilerinin 82’si kadın yüzde 28… Yönetim kurulunda ise bu oran yüzde 17,5 17 kişi. FinansQ listesinde iştirakleri de dahil olmak üzere yönetim kurulunda sekiz üye bulunduran Yapı Kredi Finans Grubu ilk sırada. Onu altı üyesinden ikisi kadın olan ING Bank izliyor.

Finans sektörünün ardından ikinci sırada 53,19 endeks puanıyla tekstil geliyor. Esasen Türkiye genelinde tekstil, kadın istihdamında lokomotif konumunda… Tekstilde her iki çalışandan biri kadın… Kadınların en az bulunduğu sektörler ise ilaç, kimya, elektronik, beyaz eşya ve otomotiv gibi sanayi ağırlıklı alanlar. FinansQ listesindeki tekstil şirketlerinin toplam çalışan sayısı 58 bin 640. Bu rakam içinde kadın çalışan sayısı 30 bin. Tekstil orta kademe yöneticilik açısından da kadınlara daha elverişli bir ortam sunuyor. Zira şirketler içinde orta kademe yöneticiliklerin yüzde 37’si, üst kademe yönetimlerinin yüzde 21’i kadınlara ait. Tekstil şirketlerinin yönetim kurullarında kadınlara ayırdığı koltukların oranı ise yüzde 27 ile Türkiye ortalamasının hayli üzerine çıkıyor.

Üçüncü sırayı ise 52,48 endeks puanı ile sağlık alıyor. FinansQ listesinde 25 bin 978 çalışanla temsil edilen sağlıkta işgücünün yüzde 52’sini kadınlar oluşturuyor. Toplam 871 olan orta kademe yöneticilerinin yüzde 44’ü, üst kademe yöneticilerinse yüzde 41’i kadınlara ait. Yönetim kurullarında temsil edilme oranı ise yüzde 26,6. Zaten FinansQ sıralamasının ikinci ve üçüncü basamağında iki sağlık grubunun yer alması tesadüf değil.

4 bin 500 çalışanının yüzde 63’ü kadın olan Medicana Sağlık Grubu’nun orta kademe çalışanlarının yüzde 47,2’sini, üst kademe yöneticilerinin yüzde 40’ını, yönetim kurulununsa üçte birini kadınlar oluşturuyor.

Yorum Yaz

Your email address will not be published.

*