İTHALAT NEDİR NASIL YAPILIR ?

İTHALAT

Kesin mizanın düzenlenmesi.

Kati (kesin) mizan, yevmiyeye geçen envanter maddelerinin doğru olarak defterikebirdeki hesaplarına geçtiğini gösterir. Kati mizanın bakiye kolonundaki hesaplar, işletmenin bilânçosu demektir. Muhasebe dışı envanter cetveli, envanter ve bilânço defterine aynen geçirilir. Fakat mizanın neticesi olarak elde edilen bilânço da “envanter ve bilânço” defterine kaydedilir.

Herhangi bir mal veya emtianın yabancı piyasalardan yurda sokulması işine “ithalat” denir ve dış ticaret mekanizmasının vazgeçilmez bir unsurunu oluşturur, ( İhracat)

İthalat işlemi, bazı istisnalar dışında memlekete sokulmak istenen malların gümrük resmi ödenmekle tekemmül eder.

İthalatın, ihracattan fazla olması, dış ticaret bilânçosunun açık vermesini sonuçlandırır ve memleketin ödeme dengesini bozar.

A İTHALAT REJİMİ

Yabancı ülkelerden Türkiye’ye yapılacak ithalat, ithalat rejimi adı ile yayınlanan kararname ve yönetmeliklerle düzenlenmektedir. İthalat rejimi, ithalatın Ticaret Bakanlığının uygun göreceği devreler için hazırlayıp yayınlayacağı programlar uyarınca yapılacağını hükme bağlamıştır.

Ticaret Bakanlığı ithalat programlarını hazırlarken ülkenin ihtiyaçlarını, döviz olanaklarını ve iki taraflı anlaşmalar hesap ve mübadele durumlarını gözönünde bulundurur. Şu halde ihracatta serbestlik bir kural ise de ithalatta bir istisna olur.

1) İthalat programı

Ticaret rejiminin dayanakları .

Liberasyon listesi.

Tahsisli ithal malları Üstesi ve Anlaşmalı ülkeler kontenjan listesi olmak üzere üç ayrı ithal listesinden meydana gelmektedir.

Liberasyon listesinden yapılacak ithalatta istenilecek döviz miktarı sınırlı değildir. Yani bu listede gösterilen mallardan, (T. C. Merkez Bankasından gerekli iznin alınması şartıyla) istenildiği kadar ithal edilebilir.

Buna karşılık, tahsisli ithal malları ancak ilgili listede (Kota listeleri de denir) gösterilen miktarda ithal edilebilir. Tahsisli ithal malları listeleri sıra numaraları ile alt alta yazılmış “kota” lardan meydana gelir.

Kotalarda bir ya da birden fazla gümrük tarife ve istatistik numaralarına giren ve yakın benzerliği olan mallar gruplandırılır. Her bir kotanın karşısında belli bir meblağ (50.000 Dolar, 100.000 Dolar gibi) vardır. Bu, o kotadan o dönemde ithal edilebilecek olan malların azami değerini gösterir.

Kotalar da kendi içlerinde ithalatçı ve sanayici kotaları olmak üzere ikiye ayrılmıştır.

Tahsisli ithal malları listesinin sonunda montaj sanayii kotaları, imalat sanayii kotaları ve diğer muhtelif tarifeli kotalar ayrı gruplar halinde yer alırlar.

İktisadi işbirliği ve gelişme teşkilâtına (OECD) dahil ülkelerden ve ödemeleri serbest döviz esasına dayalı anlaşmalı ülkelerle, aramızda anlaşma bulunmayan ülkelerden yapılacak ithalat, Liberasyon ve tahsisli ithal malları listesine göre cereyan eder. Bu listelere giren malların bir bölümü, Türk ve A.B.D. hükümetleri arasında yapılmış “A.I.D. program ikraz anlaşması” nın sağladığı kredilerden yararlanılarak ithal edilir.

A I D. (Uluslararası Kalkınma Dairesi) ithalatı, Ticaret Bakanlığının yayınladığı 4.1.1973 tarihli “AID yolu ile yapılacak ithalata ait yönetmelik” hükümlerine göre düzenlenir.

Anlaşmalı ülkeler kontenjan listeleri, iki taraflı ticaret ve ödeme anlaşmalarına bir protokol şeklinde eklenir ve bu listelerde ithal edilecek malların cinsleri ile miktarları gösterilir. Liberasyon ve tahsisli ithal malları listelerinde kayıtlı olmayan mallar anlaşmalı ülkeler kontenjan listelerine konulamaz.

2) İthalatın nasıl yapılacağı

Dış ticaret kararı hükümlerine göre ithalat, ancak Ticaret Bakanlığınca verilmiş ithalat belgesi bulunan gerçek ve tüzel kişiler tarafından yapılır.

İthal istekleri kabul olunan firmalara, T.C. Merkez Bankasınca döviz tahsis edildiğini gösteren bir belge verilir. Bu belgeye “döviz tahsis mektubu” denmektedir. Döviz tahsis mektubuna dayanarak her türlü ithal işlemlerini yapmak mümkün olabilir. İthal edilen malları, yurda geldikten sonra, gümrüklerden çekebilmek için T. C. Merkez Bankasından ayrıca bir “İthal müsaadesi” almak gerekir.

İthalat rejimi kararı,tıpkı ihracatta olduğu gibi, ithalat işlemlerinde de hususi ta kas’ın veya bağlı muamelelerin yapılmasını yasaklamıştır. Bununla beraber bir takım şartlara uygun olması halinde, Ticaret Bakanlığı transit işlemlerinin yapılmasına izin verebilir.

3) İthalatta ödemeler ne şekilde yapılır?

Türkiye ile arasında çok taraflı veya iki taraflı ticaret ve ödeme anlaşması yahut sadece ödeme anlaşması bulunan ülkelerden yapılacak ithalatın bedeli, ilgili anlaşma hükümlerine göre yapılır. Örneğin, sözkonusu anlaşma mahsup esasını kabul etmişse, ithalat borcunun serbest dövizle ödenmesi mümkün değildir.

Aramızda anlaşma bulunmayan ülkelerden yapılacak ithalatın bedellerine ait ödemeler ise, Dolar bölgesinde A.B.D. doları, bunun dışında kalan bölgelerde A.B.D. doları veya konvertibl APA (Avrupa para anlaşması ülkeleri) dövizleri kullanılarak yapılır.

4) İthalatta kalite ve fiyat kontrolü

ithalat rejimi kararına göre Ticaret Bakanlığı kalite ve fiyat kontrolüne yetkilidir. Yine bu karara göre; ithalat dünya piyasalarında cari olan en uygun fiyatlar üzerinden yapılır. Ayrıca Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı, ülkemizde imal edilen ilâçların ham madde fiyatlarını ithalden önce kontrol etmeye yetkilidir.

İthal edilen malların kaliteleri; Ticaret, Gümrük ve Tekel, Maliye ve Sanayi Bakanlıkları birlikte tesbit edecekleri kambiyo murakabe mercileri aracılığı ile kontrol ettirebilirler.

Gerek fiyat, gerekse kalite kontrolünün amacı, ülkemizden döviz kaçırılmasını önlemektir. İthal malları fiyatlarını gerçek alış fiyatından yüksek göstermek ve aradaki farkı yabancı bir ülkede bırakmak suretiyle yapılacak döviz kaçakçılığı, fiyatların kontrolü ile önlenebilir.

B İTHALAT TİCARETİNİN ŞEKİL VE FORMALİTELERİ

İthalatçının yabancı bir ülkeden getirteceği malların satıcısı, malı gönderdikten sonra, bedelinin ödenmesi için bir takım belgeleri muhabir bankaya gönderir veya alıcı emrine tutar.

Alıcı firma (ithalatçı) malları gümrükten çekebilmesi için bazı belgelere ihtiyaç vardır; fatura, proforma fatura, navlun ve masraf faturası, menşe şahadetnamesi, konşimento, uçak konşimentosu, hamule senedi, Nakliye makbuzu, Posta makbuzu, Sigorta poliçesi, Çeki listesi, Analiz raporu gibi belgelerdir. Şimdi ithalat işlemlerine gelelim

1) Teminat ve şartları

İthal talebinde bulunacak olanların aşağıdaki esaslar dahilinde yetkili bankalara “nakdi teminat” yatırmaları şarttır.

a) Liberasyon listesinden yapılacak ithalatta teminat oranları, istenen dövizin Türk lirası karşılığının

1 nolu listede yazılı mallar için % 70

2 nolu listede yazılı mallar için % 100 ü,

b) Tahsisli ithal malları listesinden yapılacak ithalatta ise,

İthalatçılar için % 30

Sanayiciler için % 10’u dur.

c) Anlaşmalı memleketler kontenjan listelerinden yapılacak ithalata ait nakdi teminat (b) fıkrası hükümlerine tabidir.

Yetkili bankalar tarafından alman teminat, Merkez Bankasında ilgili banka adına açılacak hesaba devredilir.

ithalatçı, gerekli müsaade belgesini ve Merkez Bankasından döviz tahsis mektubunu aldıktan sonra iş yaptığı yetkili bankaya müracaat eder.

Liberasyon listelerinde bulunan mallarla ilgili ithal talepleri, akreditifli ödeme şekline göre yetkili bankalara yapılır. Bu takdirde teminatın ve istenen dövizin Türk lirası karşılığı tamamının ithal müsaadesi alınmadan önce yetkili bankaya yatırılması ve bu bankaca doldurulacak ithal müsaadesi formülleri ile birlikte transfer isteğinde bulunulması ve Merkez Bankasından ithal müsaadesi alınması lâzımdır.

Tahsisli ithal malları listesinde bulunan kotalarla ilgili ithal talepleri, her kota için ayrı ayrı olmak, kota sıra numarası gösterilmek, değer bakımından ilgili olduğu kota tutarının % 20 sini geçmeyecek teminatı yatırmak şartıyla belli olan süresi içinde yetkili bankalara yapılır. İthal talepleri yetkili bankalarca Merkez Bankasına aktarılır.

İthalat, akreditifli ödeme şekline göre yapılmak istenirse, döviz tahsis mektupları tarihinden itibaren 2 ay, ihtiyaç belgeleri tarihinden itibaren 3 ay içinde mal bedelinin Türk lirası karşılığının yetkili bankalara yatırılarak, bu bankalarca doldurulacak ithal müsaadesi formülleri ile birlikte transfer isteğinde bulunulması gerekmektedir.

ithalat vesaik veya mal mukabili olarak yapılmak istendiği hallerde, bu hususun ilgililer tarafından yukarıdaki fıkrada yazılı süreler içinde beyan edilerek yetkili bankalara mal bedelinin Türk lirası karşılığının % 50 sinin yatırılması şartıyla ithal müsaadeler) Merkez Bankasınca ilgililere verilir.

Anlaşmalı memleketlerden yapılacak ithalat talepleri için kontenjan listelerine göre belli süreler içinde yetkili bankalara başvurulur.

2) İthal akreditifi

Akreditifler ya bedelinin % 100 ü yatırılarak açılır veya marjlı açılır. Bu marj oranı değişebilir. (Genellikle % 10 25)

Yukarıda görüldüğü üzere ithalatçı, önce teminat yatırır. Bu teminatlar Merkez Bankasına devredilir ve ithal müsaadesi akreditifi açan bankaya verilir.

Banka, akreditifi açarken amirden

Talimat mektubu,

Beyanname Taahhütname,

Komisyonun beyannamesi,

Rehin bordrosu, alınır.

Akreditif % 100 lü açılıyorsa dövizin tam karşılığı ve ayrıca bankanın komisyon ve masrafları karşılığı tahsil edilir. Marjlı akredifte de belli bir miktar komisyon ve masraf alınır.

Bu paralar bloke bir hesaba kaydedilir. Bunlar tamamlandıktan sonra T. C. Merkez Bankasına bir mektupla akreditifin açılacağı muhabire dövizlerin transferi için talimat verilir. İthal müsaadesi formülerinin bir nüshası ekli olarak gönderilir. Diğer nüshası bankada kalır.

Merkez Bankası dövizi transfer eder ve mukabili Türk lirasını borç kaydeder. Banka bu defa muhabire bir akreditif küşat mektubu gönderir. Böylece akreditif açılmış olur.

ithal vesaiki gelince; eğer akreditif % 100 lü olarak açılmış idiyse vesaik ithalatçı firmaya bedelsiz verilir, marjlı olarak açılmış idiyse bakiye tahsil edilerek verilir. ithalatçı malları gümrükten çektikten sonra hesabının kapatılması için, gümrükten tasdikli fatura ile menşe şahadetnamesini ve konşimento suretlerini CİF ise sigorta poliçesini bankaya verir.

3) Vesaik karşılığı akreditif

Bunda da ithalatçı ithal müsaadesi alıp, ihracatçı firmaya malının vesaik mukabili olarak gönderilmesini yazar. Muhabirden vesaik gelince, ilgiliye vesaikin geldiği haber verilir. Vesaik bedeli Türk lirası karşılığı tahsiJ edildikten sonra T. C. Merkez Bankasına dövizlerin transferi için yazılır.

Merkez Bankası transferi yapar ve talimatı veren bankaya borç kaydeder. Banka da muhataba borç verdikten sonra vesaiki teslim eder. Tıpkı akreditifte olduğu gibi mallar gümrükten çekildikten sonra, hesabın kapatılması için gümrükten tasdikli fatura, menşe şahadetnamesi ve konşimento, CİF ise sigorta poliçesi bankaya verilir.

Yorum Yaz

Your email address will not be published.

*