İŞLETME MUHASEBESİ

İŞLETME

Ticarî, malî, sınaî ve ziraî işlerin verimli bir hale getirilmesi ve bundan yararlanılması amaciyle gerçek ve tüzel kişilerle kamu kuruluşları tarafından işletilen kuruluşlardır Çiftlikler, Fabrikalar, Maden Ocakları, Bankalar ve Satış Mağazaları gibi.

İşletme, insanların ihtiyaçlarım doğrudan doğruya veya dolayısiyle karşılamak amacı ile işleyen veya işletilen bir iktisadi ünite demektir. Bir iktisadi ünitenin işletme niteliğine sahip olabilmesi için; küçüklüğüne, büyüklüğüne, sürekli olup olmamasına, sahibinin özel veya kamu olmasına bakılmaz. Aranan nitelik bu iktisadi ünitenin, insanların şu veya bu ihtiyacını giderici mal veya hizmet üretiminde bulunmasıdır.

İşletmenin bu geniş anlamı yanında, işletme deyince teknik bir kuruluş da akla gelir ve üretim araçlarının belirli bir mal veya hizmetin ortaya konulması amaciyle plânlı olarak organize edildiği teknik ünitelere işletme denir. Elektrik İşletmesi, Demiryolları İşletmesi, Deniz Yolları İşletmesinde olduğu gibi işletme dar anlamda kullanılmaktadır.

İŞLETME MUHASEBESİ

A FONKSİYONU

Endüstri hesap işlerinde, işletme muhasebesinin fonksiyonları aşağıda sıralanmıştır

1) Maliyet giderlerinin tesbiti

İşletmenin esas faaliyetlerinden ileri ge len organik giderlerin kayıt ve tesbiti, işletme muhasebesinin ilk fonksiyonudur. Yalnız bu masraflar, genel muhasebe kayıtlarina geçen organik masraflardan ibaret değildir.

İşletme muhasebesi, genel muhasebe kayıtlarından kendisini ilgilendirenleri, yani içinde bulunduğu ayın organik masraflarını alır, bunlara maliyet masraflarını ekleyerek, aynı ay içinde üretilen mamullerin maliyetine geçmesi gereken giderlerini hesaplar. Böylece işletme muhasebesi, genel muhasebe ile maliyet arasında bir köprü görevi görür.

2) İşletme faaliyetinin iktisadiliği

Genel muhasebe, işletmeye sermaye ile çeşitli kaynaklardan meydana gelen kârları karşılaştırarak işletmenin rantabilitesini hesaplar. İşletme muhasebesi üretim sırasında harcanan ile karşılığında elde edilen kârı karşılaştırarak işletmenin iktisadilik derecesini ölçer. Bunun için işletmenin bir çok giderlerinin detaylı olarak, üretilen maddelerden satışa verilecekler ile işletmede kullanılacakların özel hesaplarda gösterilmesi lâzımdır.

3) Organik kârın tesbiti

Genel muhasebenin kâr ve zarar hesabındaki kâr, işletmenin esas faaliyetinden, diğer kaynaklardan piyasa ve fiyatlarının geçici olarak yükselmesi gibi işletme dışı etkilerden meydana gelmiş olabilir. İşletme muhasebesi, esas işletme faaliyetinden doğan organik kârları diğer anorganik kârlardan ayırmak maksadiyle Nâzım fiyat uygular, kârların kaynaklarını arar ve bunun için özel hesaplar açar.

B İŞLETME MUHASEBESİNİN TEMELİ

İmalât hesabıdır.

1) Karma imalât hesabı

Endüstri muhasebesinde karma (yan! mevcudu ve neticeyi kapsayan) bir “imalât hesabı” vardır. Bu imalât hesabının borcuna; mamul ve mamul olmayan ambar mevcutları, satın alınan ham maddeler, üretim faaliyeti ile ilgili olarak yapılan bütün masraflar, alacağına da Satış hasılatı ve yıl

sonundaki mamul ve mamul olmayan ambar mevcutları kaydedilir, hesap borç bakiye vermişse zarar, alacak bakiyesi vermişse kâr olduğu dikkate alınarak, bakiye Kâr ve Zarar hesabına aktarılır.

Bu şekilde tutulmuş bir imalât hesabında sonucun belli olabilmesi, mamul ve mamul olmayan maddelerin envanterine bağlı bulunduğu gibi, işletmenin içinde üretim faaliyetine paralel olarak cereyan eden kıymet hareketleri hakkında bir fikir edinmek imkânı da olmaz.

2) Mamul hesabının imalât hesabından ayrılması

Karma imalât hesabının yukarıda işaret olunan sakıncalarını kısmen ortalan kaldırmak maksadiyle “mamul” mallar için özel bir hesap açılır ve mamul satışından doğan Kâr ve Zararlar bu hesapta gösterilir.

İmalât hesabının ikinci şekli, imalât ve satış kayıtlarına daha fazla girebilme olanağını sağlamış ise de birinci hesap şeklindeki sakıncaları tamamen ortadan kaldıramamış, gayrimamul mevcutlariyle yarı mamul mevcutları ayrı hesaplara alınmıştır.

3) Ham ve yardımcı maddeler ve işletme malzemesi hesaplarının imalât hesabından ayrılması

Bu sayede ilk mevcutlar ile satın alınan malların derhal imalâta verilmiş gibi gösterilmesinin önüne geçilmiş, yalnız imalâtta sarfolunan ham ve yardımcı maddeler ile işletme malzemesi imalât hesabında yer almıştır.

Ham ve yardımcı maddeler ve işletme malzemesi hesaplarının bakiyeleri envantere lüzum göstermeden yıl sonundaki ambar mevcutlarını göstermektedir.

4) Mamul hesabının mevcut ve netice hesaplarına ayrılması

İmalât hesabının üçüncü şeklinde, gayrimamul maddeler hesabı ile imalât hesabı birer mevcut hesabı haline geldikleri halde, mamul hesabı, bakiyesi hem mevcut, hem netice gösteren bir karma hesap niteliğini taşımaktadır. Bu hesabın da biri mevcut mamul hesabı, diğeri netice satış hesabı şeklinde İkiye ayrılmasiyle imalât hesabı, istenilen açıklığı sağayabilecek bir duruma gelmiş ve satış kâr ve zararını öğrenmek için de sayım yapmağa, son mevcutların değerini hesaplamağa gerek kalmamıştır.

5) Masraf hesaplarının imalât hesabından ayrılması

Karma imalât hesabının borcunu oluşturan ham ve yardımcı maddeler ile işletme malzemesi hesapları bu hesaptan ayrıldığı gibi diğer masraf hesaplarının karma imalât hesaplarından ayrılması da mümkündür. Böylece imalât hesabına geçen masrafların seyrini izleme imkânı elde edilmiş olur.

C İŞLETME MUHASEBESİNİN GÖREVLERİ

işletme muhasebesinin temeli imalât hesabının son şeklinde, bir taraftan masraf çeşitleri (Ham madde, işçilik, ortak giderler) diğer taraftan masrafı yüklenen (mamuller) ile işletme muhasebesi genel muhasebeye bağlanmaktadır.

Masraf çeşitleri hesaplarının borç tarafı Genel Muhasebeye, alacak tarafı İşletme Muhasebesine, buna karşılık mamul hesapların alacak tarafı Genel Muhasebeye, borç tarafı İşletme Muhasebesine ait bulunmaktadır. İkisi arasındaki imalât hesabı ise, masrafların yapıldıkları yerleri belirtir. O halde; masraf çeşitleri, masraf yerleri hesapları ve mamul hesapları ile İşletme Muhasebesinin sınırları çizilmiş olur.

Ancak masraf çeşitlerinin büyük bir kısmını İşletme Muhasebesi doğrudan doğruya Genel Muhasebeden alabildiği halde (Vergiler, sigorta primleri, posta masrafları, taşıma masrafları gibi) bazı masrafların işletme muhasebesinin içinde bulunması zo runluğu vardır (Ham madde ve malzeme giderleri, işçilik ve amortismanlar gibi). Boy lece işletme muhasebesinin yanında ve ona yardımcı olarak

Ambar muhasebesi,

Ücret muhasebesi,

Sabit değerler muhasebesi,

Giderler muhasebesi’nin bulunması gerekmektedir.

Yorum Yaz

Your email address will not be published.

*