Hamiline ve nama yazılı hisse senetleri?

Esas sözleşmede aksine bir hüküm yoksa anonim şirketlerde aslolan, nama yazılı hisse senetleridir. Şirket ana sözleşmesinde, ihraç edilecek hisse senetlerinin hamiline veya nama yazılı olacağı belirtilir. Bunların tamamı nama olabileceği gibi, bir kısmı nama, bir kısmı ise hamiline yazılı da olabilir. Ayrıca, hisse senetlerinin ne kadarının nama, ne kadarının hamiline yazılı olacağı ve bunların hangi ortaklara tahsis edileceği gibi konuların da ana sözleşmede açıkça gösterilmesi gerekir. Nama yazılı hisse senetlerine sahip olanların adları, soyadları ve adresleri pay kütüğü denilen bir deftere kaydedilir. Böylece ortak sıfatına, ancak pay kütüğünde adı kayıtlı olanlar sahip ol lurlar. Şirket için aksi sözkonusu olmadıkça, bu defterde kayıtlı kişi hisse senedinin sahibidir. Kar pay defterine kayıt yapılmak suretiyle gerçekleşebilir. Devraldığı hisseyi pay kütüğünde onaylattırmayan yeni hisse senedi sahibi, kar payının eski sahibe havale edilmesinden dolayı şirkete başvuruda bulunamaz. Ancak, kuponla ödemede kuponu kim ibraz ederse temettü o kişiye ödenir. Nama yazılı hisse senetlerinde hisse sahibinin adı ve soyadı ile adresi bulunur.
Hamiline yazılı hisse senetlerinde, hissenin hamiline yazılı olduğu belirtilir. Hisse senedinin hamili kim ise o kişinin hak sahibi sayılacağı hisse senetleri hamiline yazılı hisse senetleridir.
2) Adi ve imtiyazlı hisse senetleri
Adi hisse senetleri, basit bir tanımla, özel bir takım üstünlükleri veya hakları sağlamayan hisse senetleridir. Buna karşılık bazı hisse senetleri adi hisselere nazaran kara katılmada ve genel kurulda oy kullanmadan rüçhan hakkını kullanmada, hazırlık dönemi faizinde ve tesislerden yararlanmada ayrıcalıklı (imtiyazlı) hakları sağlar. İşte bu tür hisse senetlerine ise “imtiyazlı hisse senetleri”denir. Bir şirketin kurucuları, ileride şirketin halka açılması veya sermaye artırımı yoluyla yeni ortakların katılması durumunda, kuruluşta emeği geçenler ile sonradan şirkete ortak olanların aynı haklara sahip olmalarını önlemek için kurulu sermayesini temsil eden hisse senetlerine ayrı sözleşme ile bazı imtiyazlar getirirler. Ya şirketin kuruluşunda imtiyazlı ve adi hisse senedi olmak üzere iki çeşitli hisse senedi ihraç edebilirler. Bu ayrıcalıklar kara katılma ve oy hakkı ile ilgilidir. İşte ana sözleşme ile ilk sermayeyi temsil eden hisselere A grubu hisseler veya imtizaylı hisselere kardan belli oranda özel temettü oranı dağıtımı öngörülebilir. Bunun dışında yine ana sözleşmeye kurucu ortakların koydukları madde ile sermayeyi temsil eden hisselerin veya imtiyazlı hisselerin genel kurulda adi hisselerden belli oranda fazla oy hakkına sahip olmasını da öngörebilirler. Böylece kurucu ortaklar, yeni ortakların gelmesi durumunda bile yönetimdeki etkinliklerin kaybolmasını önlemek isterler. Hatta bu gibi hisselere o an sözleşme ile mutlak karar oyu ya da veto hakkı tanınabilir. Bu hisselere “altın hisse” denir. Altın hissenin ülkemizdeki ilk uygulaması 1988 yılında halka açılan ilk şirket olan Teletaş’ta gerçekleştirilmiştir.
3) Kurucu ve İntifa Hisse Senetleri
Kurucu hisse senetleri, belli bir sermaye payını temsil etmediği gibi, şirketin yönetimine katılma hakkını da vermez ve kuruluş hizmeti karşılığı olmak üzere ana sözleşme hükümleri gereğince, şirket karının bir kısmına katılma hakkını sağlamak üzere ve daima kurucuların adlarına yazılı olmak koşuluyla bedelsiz hisse senedi ihraç edilir. Bu hisseler “Kurucu intifa” senetleri şeklinde tanımlanır.
İntifa hisse senetleri ise, şirket genel kurulunun alacağı kararla bazı kişilere çeşitli hizmetler ve alacak karşılığı olarak kuruluştan sonra verilen ve sermaye payını temsil etmeyen hisse senetleridir. Bedeli ifta edilen (ortağa geri ödenen ) hisse senetleri de intifa senedi niteliğindedir. Nadiren görülmekle birlikte bir kısım hisselerin ifta edilmesi esas sermayeyi azaltma anlamına gelir. Ana sözleşmede hüküm yoksa bile sonradan ana sözleşme değişikliği ile intifa senedine imkan tanınabilir. Kuruluştan sonra hizmeti geçenlere ve alacaklılara her zaman intifa hisse senedi verilmesi de mümkündür.
Şirket karından önce kanuni yedek akçe ayrılıp, sonra bütün hisselere ödenmiş sermayenin yüzde 5’i (SPK’ya tabi olan şirketlerde birinci temettü oranı yüzde 20’dir. Ama bu oran dağıtılabilir karın yarısından az olamaz) oranında kanuni birinci temettü ödenmeden gerek imtiyazlı hisselere, gerekse serma
ye payının temsil etmeyen kurucu ve intifa hisse senetlerine temettü ödenmez. Ödenebilecek miktar ise kalan karın onda birini geçemez.
4)Primli ve Pirimsiz Hisse Senetleri
Mevzuata göre nominal değeri bulunmayan hisse senedi ihraç edilemez. Öte yandan nominal değerinin altında bir bedelle de hisse senedi ihracı yapılamaz. Buna göre üzerindeki yazılı değer (nominal) değerle ihraç edilen hisse senetlerine pirimsiz, nominal değerlerinden yüksek bir değerle ihraç edilen hisse senetlerine ise “pirimli hisse senedi” denir. Hemen belirtelim ki ülkemizde anonim şirketler hisselerini genellikle nominal değerin üzerinde bir değerle halka açmaktadırlar.
5) Oydan Yoksun Hisse Senetleri
Bugüne kadar ülkemizde uygulaması olmayan oydan yoksun hisse senetleri, gelişmiş ülkelerde ise yoğun ilgi görmektedir. Gelişmiş bazı ülkelerde yüzbinlerce ortağı olan şirketlerin ortakları fiziken birbirinden çok ayrı ve uzak bölgelerde oturdukları ve bunların genel kurul toplantılarına katılımları zor olduğu için “oydan yoksun hisse senetleri” çıkarılmıştır.
Ülkemizde ise oydan yoksun hisse senetleri bugüne kadar çıkarılmamıştır. Ancak sermaye piyasamızın hızla gelişmesi sonucunda bu konuda tartışmalar yapılmış ve bu tür hisse senetlerinin çıkarılması zorunluluğunun olduğu fikri ortaya atılmıştır. Bu tartışmaları ve istekleri dikkate alan Sermaye Piyasası Kurulu, halka açılmaları da teşvik etmek için (çünkü ülkemizde aile şirketleri son yıllara kadar halka açılma konusunda kıskanç davranmıştır. Zira, yönetimin bu yolla başkalarının eline geçeceğinden endişe etmiştir.) İki yılı aşkın bir süreden beri yürüttüğü çalışmaları sonuçlandırarak 31 Temmuz I992‘den Oydan Yoksun Hisse Senetleri (OYHS) Tebliğini yayınlayarak yürürlüğe sokmuştur. Sözkonusu tebliğde OYHS’ler, “ortakların sermaye artırımı ile ihraç edebilecekleri, oy hakkı hariç, sahibine kar payından ve istenildiğinde tasfiye bakiyesinden imtiyazlı olarak yararlanma hakkını ve diğer ortaklık haklarını sağlayan hisse senetleridir.şeklinde tanımlanmaktadır.
Tebliğe göre, OYHS’nin nama yazılı olması zorunludur. OYHSS’ne tanınan ayrıcalıklar (imtiyazlar) ile oy hakkının doğ ması şartları, OYHS’nin üzerine yazılır. Ortaklıkların çıkarabilecekleri OYHS itibarı (nominal) değer toplamı, ödenmiş veya çıkarılmış sermayenin 1/2 sini geçmemek üzere esas sözleşmelerinde gösterilir. Limitin belirlenmesinde, daha önce ihraç edilmiş OYHS miktarı hesaba katılır.

Yorum Yaz

Your email address will not be published.

*