Gelir Ortaklığı Senetleri (GOS) ne demektir?

Gelir ortaklığı senetleri köprü, baraj, elektrik santralı, karayolu, demiryolu, telekomünikasyon sistemleri ile sivil kullanıma yönelik deniz ve hava limanları ile benzerlerinden, kamu kurum ve kuruluşlarına ait olanların gelirlerine, gerçek ve tüzel kişilerin ortak olması için, çıkarılacak senetlerdir. Bu tanım iki önemli özellik arz etmektedir.
a) Gelir ortaklığı senedi ulaşım haberleşme, enerji kesiminde kamuya at olan alt yapı tesislerinin gelirlerini ilgilendirmektedir.
b) Bu gibi tesislerin mülkiyeti ve işletmesi ile ortaklık senedi alanların hiçbir ilgisi yoktur.
2983 sayılı Tasarrufların teşviki ve kamu Yatırımlarının Hızlandırılması Hakkında Kanunu’un 3.maddesinde, gelir ortaklığı senetleri “kamu iktisadi kuruluşları (KİK) ve iktisadi devlet teşekkülleri (İDT) dahil olmak üzere, kamu kurum ve kuruluşlarına ait altyapı tesislerinin gelirlerine gerçek ve tüzel kişilerin ortak olmaları için çıkarılacak senetler” olarak tanımlanmıştır.
Gelir ortaklığı hukuki statüsü itibariyle adındaki “ortaklık” ibaresine rağmen, değişken faizli bir tahvil özelliği taşımaktadır. İstenildiği an paraya çevrilebilir, genellikle 3 veya 5 yıl vadeli olup başlangıç yıllarında vergiden muaf tutulmuştur. 2983 sayılı kanunun 5.maddesi ilk 5 yıl gelir ortaklığı senetlerinden hiç vergi alınmamasını, bunu izleyen 3 yıl için vergilerde % 50 indirim yapılmasını öngörmektedir.
Kanunda tanımlanan menkul kıymetler arasına gelir ortaklığı senetlerinin de dahil edilmesine ihtiyaç duyulmasının nedenleri aşağıdaki gibi sıralanabilir;
Altyapı yatırımlarına devlet bütçesi dışında kaynak sağlamak,
Soyut nitelikte olan devlet tahvili ve hazine bonosu yerine somut imajlı olan köprü ve barajların adlarını kullanarak daha kolay borçlanmak,
Küçük kupürler çıkararak sermaye piyasasının yararlanacağı yeni bir araç yaratmak,
Özellikle faiz geliri elde etmekten çeken ve haram sayan tasarruf sahiplerine gelir ortaklığı ismini kullanmak suretiyle ulaşmak,
Enflasyon hızı çekildiğinde, yüksek ve sabit faizli devlet tahvillerinin hâzineye getirdiği faiz yükünü hafifletmek,
Gelir ortaklığı senetleri, vergi avantajı ve teminat olarak kullanılabilmesi gibi nedenlerle işletme ve kurumsal tasarrufçuların talep ettiği bir menkul değer türü olmakla beraber, yatırımcıların gelir ortaklığı senetlerini talep etmelerinin değişik nedenleri de olmaktadır.
Öncelikle gelir ortaklığı senetlerinin ihracı ile tasarruf sahibi, tahvil ve hisse senedi dışında menkul kıymet türleri olduğu konusunda bilinçlenmiştir ve tasarrufların boşta kalan bir bölümü de bu suretle hareketlendirilmiştir.
Bazı olumlu yanlarının yanı sıra, gelir ortaklığı senetlerinin sakıncalı tarafları da bulunmaktadır. Gelir ortaklığı senetlerinin en önemli sakıncalarından biri, bunlara devletçe taahhüt edilen enflasyon oranının üzerinde gelir sağlama garantisi sorunudur. Bu durumda gelir ortaklığı senedi uygulaması ile kamu hizmeti anlayışı çelişmektedir. Eğer enflasyon ve faiz oranları düşürül mezse, senet satın alanlar taahhüt edilen reel gelirin gerçekleştirilebilmesi için bu hizmetlerin (köprü, elektrik vb.) fiyatlarına zam yapılması gerekmektedir. Ayrıca sistemin olumsuz sonuçlar ortaya çıkarmaması için elde edilen fontların hızlıyatırıma dönüştürülmesi gerekmektedir. Tamamlanması yıllar alacak olan büyük baraj projelerinin, ortaklık senedi süresi içinde tamamlanıp gelir getirmesi güç olacağından, bunların anaparaları ya hâzineden karşılanacak, ya da yeni gelir ortaklığı senetleri çıkarılarak bunlardan elde edilecek gelirlere ihtiyaç duyulacaktır.
Bu verilenlerin ışığı altında, gelir ortaklığı senedi sistemi kamuya fon sağlanması açısından ilginç bir uygulama olmakla beraber, toplanan fonların etkin ve verimli kullanılamaması ve ekonomik istikrar sağlanamaması halinde ciddi sakıncalar ortaya çıkarılabilecek, dikkatli kullanılması gereken hassas dengelere sahip bir araçtır.

1 Comment on Gelir Ortaklığı Senetleri (GOS) ne demektir?

  1. aynura alıakbarova // 16 Mart 2018 at 15:23 // Cevapla

    pekı gelir ortaklıgı senedı nasıl alınır nerden alınır

Yorum Yaz

Your email address will not be published.

*