FİYAT ENDEKSLERİ

Bu endeksler; Madde ve eşyanın belli bir zamandaki veya dönem içindeki fiyatlarını (ortalama fiyat da olur) esas alarak ve bunu 100 kabul edip, bundan sonraki fiyatları buna nisbet ederek diğer senelerdeki değerlerini bulmak suretiyle hesap edilir.

Fiyat endeksleri başlıca üç bölüme ayrılır

1. Toptan eşya fiyatları endeksi;

2. Perakende eşya fiyatları endeksi;

3. Geçinme endeksi.

1 Toptan eşya fiyatları endeksi

Bu endeksler yiyecek maddeleri ve sanayide kullanılan ilk maddeler de dahil olmak üzere önemli miktarda emtianın fiyatlarına göre hesap olunurlar. Fiyatlar, genel seviyesinde olan paranın satın alma gücündeki değişiklikleri ölçmeye yarar. Gerçekten, paranın satın alma gücü derken, bir parça ölçü birimi ile satın alınabilen malların miktarı anlatılmak istenir. O halde fiyatlar ortalama seviyesi yükselirse paranın satınal ma gücü azalır. Aksine paranın satın alma gücü artarsa fiyatlar ortalama seviyesi düşer.

Endeksler hesap edilirken; endeks için seçilecek maddelerin miktar ve cinsi, seçilen maddelerin hangi fiyat ve değerlerinin esas olarak alınacağı, esas olarak alınacak fiyatların durumu gözönüne alınır.

2 Perakende eşya fiyatları endeksi

Piyasada tüketici tarafından günlük geçinme ihtiyaçları için lüzum görüldükçe az miktarda alınan maddelerin fiyatları üzerinden hesap edilen endekslere ‘‘perakende eşya fiyatları endeksi” denir.
Bu endeksin hesabına esas olacak herhangi bir maddenin ortalama fiyatı, bu maddenin çeşitli bölgelerdeki fazla müşterisi bulunan ticarethanelerdeki, müşterisi en fazla işçi olan ticarethanelerdeki, müşterisi en fazla zengin olan ticarethanelerdeki, peşin ve veresiye satış yapan ticarethanelerdeki, gezici satıcılardaki fiyatların incelemesi yapılarak saptanır.

3 Geçinme endeksleri

Fiyat değişmelerinin geçim durumu üzerine yaptığı etkileri önlemek için oluşturulur. Bu endekslere yiyecek ve içecek maddeleri, giyecek eşya maddeleri, ısıtma ve aydınlatma giderleri, ev kirası, taşıt araçları ücretleri, sigorta ücretleri, vergiler ve diğer giderler sokulmalıdır.

Geçinme endekslerinin teşkilinde endekse sokulan maddelerin tüketim miktarları aynı olmadığından, bunların her birisinin fiyatlarında meydana gelen değişme halkı aynı ölçüde etkilemez. Bunun için bu maddelerin her birisine önemlerine göre emsaller bulunur. Bu emsaller maddelerin fiyatlariyle çarpıldıktan sonra çarpımlar toplamı alınır ve geçmişteki (100) rakamına göre nisbi fiyatlar sıralanır.

Yorum Yaz

Your email address will not be published.

*