En Eski Bankalar

1847 1875 1840 da ilk defa olmak üzere çıkarılan kâğıt paranın değeri düşmeye başladığından, kambiyo fiyatlarında büyük değişmeler oluyordu. Buna bir çare olmak üzere 1845 yılında hükümetçe Galata bankerlerinden ileri gelenlerle 2 yıllık bir sözleşme yapıldı. Bunlar da kambiyo rayiçlerini tutmak amacıyla ve hükümetin izniyle İstanbul Bankası (Ban que de Constantinople) adıyla bir banka kurdular.

İstanbul Bankasının işleri bir süre düzenli yürüdü. Fakat 1848 Fransız İhtilâli ve onun doğurduğu mali sıkıntılar hükümetin yardımına rağmen giderilemedi. Gerek bu bankanın ve gerekse sarrafların para spekülâsyonuna engel olunamıyordu. İstanbul Bankasının kapanmasından sonra Sterlin kambiyo kuru 110 kuruştan 150 kuruşa yükselmeğe başladı. Kambiyo kurunun bir mali kuruluş tarafından tutulmasındaki yararı gören Hükümet yeni bir banka kurmayı düşünmüş ise de araya Kırım Harbinin girmesiyle buna imkân bulunamamıştır. Kırım Harbinden sonra para ve maliye işleri bir kat daha bozulduğundan kuvvetli bir bankaya olan ihtiyaç artmış ve bu ihityacı karşılamak üzere İngiliz teklifi kabul edilmişti.

Böylece Merkezi Londra’da olmak üzere Bankı Osmanî (Ottoman Bank) kurulmuştu (1856). Bu bankanın iş merkezi İstanbul’da olacak ve Mısır hariç Türkiye’nin her tarafında şubeler açacaktı. Sermayesi 2 milyon sterline çıkarılacaktı. Osmanlı Bankası, mevduat ve iskonto gibi ticari işlemleri yapacaktı.

Bankı Osmanî’nin özel bir banka olarak kuruluşundan imtiyazlı (özel izinli) bir bankaya dönüşüne kadar geçen 7 senelik süre içinde diğer bazı bankaların da kurulduğu görülür. Bunlar özellikle para ve kambiyo spekülâsyonlarından yararlanmak ve sürekli borç para alan Osmanlı hükümetine yüksek faizlerle para bulmak için kurulmakta idiler.

Union Financiere ile Türkiye Bankası, Şirketi Umumiyei Osmaniye (Societe Generale de L’empire Ottoman) Şirketi Maliyei Osmaniye (The Ottoman Financial Associa tion), İtibarı Umumii Osmani Bankası (Credit General Ottoman) ve benzerleri bunlar arasındadır.

Yalnız bu arada 1863 de unvanı Bankı Osmanî Şahaneye (Banque Imperiale Ottoma ne) çevrilen Osmanlı Bankasına 1875 yılına kadar Banknot çıkarmak imtiyazı verilmişti.

Bu dönemde yukarıda sayılan mali kuruluşlardan başka daha bir çok ufak tefek bankalar kurulmuştu .Fakat bu kuruluşlar da diğerleri gibi umdukları fazla gelişmeyi bulamamış ve çeşitli bunalımların etkisi altında’ kapanmıştır.

Burada iki gerçek vardır Biri, büyük kârlar sağlama ümidiyle başı dönen sermayedarların (para babalarınin) Osmanlı Devletini sürekli olarak borç para almağa teşvik etmesi ve bazı hallerde adeta zorla banka kurdurulması; ikinci gerçek de, devletin eline geçirdiği büyük sermaye kitlesini verimli alanlarda kullanacak yerde israf etmiş olmasıdır. işte bu nedenledir ki bu büyük spekülâsyon dönemi hem devletin hem de ona para satmakla geçinen bir çok kuruluşların ödemelerini kesmesiyle son bulmuştur.

Bu dönemde ilk milli tasarruf kuruluşu olarak bugüne kadar faaliyetini başarı ile sürdüren Emniyet Sandığı kurulmuştur. Esas .fonksiyonu, mevduat kabul etmek ve taşınır kıymetlerin rehni ve taşınmaz malların ipoteği karşılığında para vermek olan bu kuruluş 1868 de Mithat Paşanın yardımı ile kurulmuştu. Ziraat Bankası da yine Mithat Paşa tarafından 1863 de kurulmuş ise de esas faaliyeti 1875 den sonraki üçüncü dönemde başlar.
En Eski Bankalar _1.jpg

Maybe You Like Them Too

Yorum Yaz

5 + 3 =