Borsanın işlevleri nelerdir?

Menkul kıymetler arz ve talebinin buluştuğu bir pazar olan borsanın ekonomiye son derece önemli yararları vardır. Bunları şöyle sıralayabiliriz.

1 Borsa, tasarrufa hareket kazandırır.
Borsalar, tasarruflara hareket ve canlılık kazandırır. Menkul değer arz ve talebinin buluştuğu bir piyasa olan borsada alıcılar ve satıcılar karşılıklı olarak alım satım yaparlar. Bu açıdan borsalar, fon talep edenler, tasarruflarını değerlendirmek isteyenler ve ellerinde menkul kıymet bulundurup da bunları satmak isteyenler için kurulmuş bir pazardır. Kuşkusuz bu piyasada işlem yapanlar bizzat yatırımcı, tasarruf sahibi veya menkul kıymetlerini satmak isteyenler olmayıp bunlar adına hareket eden kimseler olmaktadır. Ancak fon arz ve talebi dolaylı şekilde de olsa borsada karşılanır. Böylece borsalar, tasarruf sahipleri, yatırımcıları kıymet satıcıları gibi değişik Çıkar gruplarının isteklerine en iyi şekilde cevap veren bir piyasa olmaktadır. Zira menkul kıymet ihraç etmek isteyen şirketlerle tasarruflarını değerlendirmek isteyen yatırımcıların çıkarı bu piyasada buluşmaktadır. Böylece borsa hisse senetlerinin anında paraya dönüşmesini sağlayan, yani hisse senetlerine likidite özelliğini sağlayan piyasa olarak karşımıza çıkmaktadır ki, bu hem şirketler, hem de yatırımcılar için yararlıdır.
Özetle, borsa yatırımcıların, likidite (nakde çevirme) ihtiyacını karşılar ve ellerinde bulunan nakitleri de yatırıma dönüştürme imkanını sağlar.

2 Borsa, sermayenin mülkiyetini tabana yayar.
Borsanın bir başka ve önemli işlevi de, sermayenin mülkiyetin tabana, yani halka yaymasıdır. Menkul kıymetlerini borsa ya kote ettirebilen ortaklıklar için yeni bir ufuk açılmış demektir. Hissesini borsaya kote ettiren, şirket, tanınma imkanına kavuşur. Ayrıca, kendi alanında başarılı olduğu takdirde borsanın bu ortamından yararlanarak menkul kıymetlerini kolaylıkla satabilir. Diğer bir deyimle borsalar, halka açılmayı ve pazarlamayı kolaylaştıran aracı kurumlar olmaktadır.Bu durumda sermaye mülkiyeti topluma yayılmakta ve küçük tasarruflar büyük teşebbüslere ortak olmaktadır. Böylece borsa, orta sınıfın oluşmasına ve güçlenmesine katkıda bulunur. Şirketlerin hisselerini alan yatırımcılar sınai mülkiyetin tabana yayılmasını sağlar. Sermaye artırımı nedeniyle ortak sayısının artması da mülkiyetin tabana yayılmasını hızlandırır. Gelişmiş ülkeler de halk kapitalizmi denilen olay bu şekilde gerçekleşmiştir.

3 Ekonomide barometre işlevini görür.
Borsada hergün yüzlerce hisse senedi ve tahvil işlem görmekte. bunların fiyatları hemen yayımlanmaktadır. Böylece, bu tür kıymetleri çıkarmış bulunan kuruluşlar, sürekli bir sınav ve değerlendirmeye tabi tutulmuş olurlar. Borsa, burada mikro olarak şirketin, makro olarak ise ülkenin barometresi işlevini görür. Menkul kıymetlere olan talebin şiddetine ve sunulan menkul kıymetlerin hacmine göre fiyatlar sürekli olarak değişir. Fakat borsada menkul kıymetlerin fiyatını etkileyen asıl faktör bunları ihraç eden şirketlerin mali yapıları, başarı dereceleri ve karlılık durumlarıdır. Ayrıca, şirket başarılı olursa, hisse senetleri için talep artacağı için fiyatlar da yükselir, bu nedenle borsa hisse senedi sahipleri, teşebbüs yöneticileri ve ekonomistler için yararlı bir gösterge olmaktadır. Hatta hisse senetlerinin ortam perfonmansını ifade eden endeks de ülkenin genel ekonomik gidişi hakkında fikir vermesi ve geleceğe yönelik tahminler yapılabilmesine imkan verir, bir şirketin menkul kıymetlerinin borsada değer kazanması veya değer kaybetmesi o şirketin performansının ve güvenliliğinin en iyi belirtisidir. Ayrıca, borsa şirketler arasında karşılaştırma yapabilme imkanını da sağlar.

Bunun dışında borsa genel ekonomik durum için de bir barometre işlevini görür. Enflasyonun gelişimini piyasanın canlılığını ve durgunluğunu, siyasi istikrarsızlığı borsada izlemek mümkündür.

4 Borsa, sanayide yapısal değişikliği kolaylaştırır.
Şirketler başarılarını pekiştirerek büyür yada mali güçlerini ve iş hacimlerini kaybederek zayıflar ve küçülürler. İşte borsada işlem gören hisse senetleri, şirketlerinin gösterdiği performansa göre değer kazanır ya da değer kaybeder. Özellikle bir şirketin mali bakımdan zayıf olması durumunda, aynı alanda çalışan diğer sermaye grupları bu şirketin hisselerini toplayarak zayıflayan şirkete taze kan kanalize ederler. Birleşme, füzyon ve ele geçerme biçiminde gerçekleştirilen işlemlerle büyük mali çöküntüler önlenir ve yatırımcıların zararları azalır. Bu operasyonlarla şirket ekonomiye kazandırılacağı gibi, işsizlik gibi bir sorun da önlenmiş olur. Ve tabii böylece hisse senetleri büyük değer kayıplarına uğramaz.

5 Borsa, piyasada tek fiyatın oluşmasını sağlar.
Borsalar, tüm alıcı ve satıcıların karşılaşmasını ve dolayısıyla her menkul kıymet için tek bir fiyat oluşmasını sağlarlar, hemen belirtelim ki fiyat, ancak tam rekabetin olduğu piyasalarda oluşabilir. İşte, menkul kıymet borsaları tam rekabetin geçerli olduğu piyasalardır. Borsalarda oluşan fiyatlar, borsa bültenleri yoluyla ülkenin hatta dünyanın her tarafına yayılır. Böylece bu fiyatlar, herkes tarafından esas alınır ve küçük tasarruf sahiplerinin, menkul kıymetlerin fiyatları konusunda aldatılma ması sağlanır.

6 Borsa, güvence işlevini görür.
Borsa, her isteyen şirketin hisselerini kote ettirdiği piyasa değildir. Aksine, bir şirketin, hisselerini borsaya kote ettirebilmesi için belirli şartlara sahip olması gerekir. İşte, bir şirketin menkul kıymetlerinin borsaya kote edilmiş olması, her ne kadar o şirketin geleceği hakkında bir garanti oluşturmuyorsa da en azından o şirketin belirli şartları taşıdığı ve denetime tabi olduğunu da gösterir. Ayrıca, borsadaki aşırı dalgalanmalar ve
spekülatörlerin oyunları engellenmeye çalışılır. İşte, bütün bu hususlar, yatırımcılar için uygun bir zeminin oluşmasını sağlar.

7 Borsa, toplumsal uzlaşmayı sağlar.
Borsanın bir işlevi de, sanayicilerle küçük tasarruf sahipleri durumundaki işçiler, memurlar ve emekliler arasında “köprü” kurmasıdır. Özellikle kendi çalıştıkları şirketin hisse senetlerini satın alan işçilerle şirket arasında yakınlık sağlanır. Bu çeşit şirketlerde grev eğilimi azalır.Uzun vadeli yatırımın sistemli hale geldiği borsalarda şirketlerle de ve de onların sahipleriyle halk arasında bağ kurulmuş ve muhtemel sınıf çatışmaları da önlenmiş olur. Böylece borsa, toplumsal uzlaşmanın sağlanmasına katkıda bulunur.

8 Borsa, enflasyonu düşürür.
Günümüzde özellikle bizim gibi gelişmekte olan ülkelerde enflasyonist eğilim kuvvetlidir. Buna bağlı olarak mevduat faizleri de enflasyona yakın düzeyde seyreder. İşte bankalar tasarruf sahiplerinden topladıkları bu paraları yatırım yapmak isteyen. kaynak ihtiyacını uyan sanayicilere kredi olarak verirler. Ancak kredi faizlerinin çok yüksek olması nedeniyle bunun sanayiciye maliyeti de çok yüksektir. Sanayici, bu çok yüksek maliyetle sağlayabildiği krediyi, doğal olarak ürettiği malın fiyatına yansıtır. Böylece tüketicilere daha ucuz ulaşması mümkün olan malların fiyatı da yükselmiş olur. İşte bu durum, enflasyonu hızlandırıcı etki yapar. Oysa altyapısı sağlam, işlevlerini yerine getirebilin borsaların olduğu ülkelerde sanayiciler, sermayelerinin bir bölümünü halka açmak suretiyle sıfır maliyetle kaynak ihtiyacını sağlayabilir ve yatırımlarını finanse ederek uluslararası alanda rekabet etme, dolayısıyla büyüme imkanına kavuşabilirler. Tabii bu durum, malların daha ucuz bir şekilde tüketiciye ulaşmasını sağlar. Böylece borsalar, enflasyonun düşürülmesinde önemli bir rol oynar. Keza bütçe açıklarının kapatılmasına yardımcı olmak suretiyle de enflasyonun düşürülmesi yolunda etki yapar.

Yorum Yaz

Your email address will not be published.

*