BORSA İŞLEMLERİ

Peşin veya vadeli olabilir
a) Peşin işlemler
Borsadan hisse senedi, tahvil ve diğer değerleri satın almak isteyen kimse, bir komisyon karşılığında aracıya başvurur. Bu aracı, doğrudan doğruya “borsa acentesi” ya da “simsar” olabilir. Müşteri, aracıya talimat (emir) verirken ödemeye hazır olduğu fiyatı bildirecek, ya da ortalama rayici en yüksek fiyat olarak belirleyecektir. Sipariş yerine getirilince, müşteri en kısa zamanda bedeli ödeyecek, satıcı da hisse senetlerini aynı sürede teslim edecektir. En kısa zaman, ilk hesap kesme günü olarak kanun ve geleneğe göre değişmektedir. Vadesiz alım yapanlar, hesap kesme günü gelmeden başkalarına devredebilirler.
b) Vadeli işlemler
Borsa faaliyetinin yoğun spekülasyon alanı vadeli işlemlerdir. Vadeli borsa işlemi ile kredili satış, birbirinin benzeri değildir. Kredili satışta, mal teslim edilir ve bedelin ödenmesi vade gününe bırakılır. Vadeli borsa işlemlerinde ise, yalnız bedelin ödenmesi değil, kıymetin teslimi de ilerki bir tarihe ertelenir
Vadeli satış yapanlar, fiyatın düşmesini bekleyen, aracılık ettikleri malları pahalıya satıp, yarın ucuza alarak teslim etmeyi ümit edenlerdir.
Vadeli hisse senedi alanlar ise, fiyatın yükseleceğini tahmin eden, aldıklarından pahalıya devretmeği düşünenlerdir.
Vadeli borsa işlemlerinin özel kuralları vardır. Bütün kote edilmiş senetler, vadeli alım satım konusu olmaktadır. Vadeli işlem yapılabilecek değerler İçin ayrı bir liste tertiplenmektedir Ufak işlemleri önlemek için de, alınıp satılacak miktarlara bir taban konmaktadır.
c) Primli piyasa
Vadeli işlemlerin ayrıca bir primli piyasası vardır. Vade günü teslim ve tesellüm işlemi yerine bir prim vererek bu işlemden vazgeçilebilir. Yalnız bu işlemin şarta bağlı olduğu prim miktarı ve vazgeçme yetkisinin kimde olacağı belirlenmelidir. Primli piyasa denilmesinin nedeni, kurların normal vadeli işlemlerdekinden yüksek olmasıdır.
d) Repor işlemi
Borsa alım ve satımlarında zarar etmiş veya bekledikleri kârı bulamamış kişiler, gelecek günlerde durumun uygun bir gelişme göstereceğini umarak zaman kazanmayı düşünebilirler. Bu takdirde vade uzatılır. Gelmiş vadenin uzatılmasına “repor” denir. Durumu biraz daha açıklamak gerekirse
Kur’un yükseleceğini düşünen kimse (alıcı » borsa deyimi He Haussier) vade gününde kur’un yükselmediğini görüyor fakat daha yükseleceğini ümid ederek bir banka veya acente aracılığı ile vade gününe kadar kendi hesabına esham ve tahvilat alacak bir paralı kimse aramaktadır. Bulunan bu kişi de vadesinde bunları esas alıcısına geri vermeği kabul ve taahhüt eder. Böylece Haussier kendi alacağı kıymetli kâğıtları gelecek vade gününde tekrar geri almak üzere başka birine geçici olarak devretmiş gibi olur. İşte alıcı tarafından; paralı kimseye bu hizmet ve aracılğına karşılık ödeyeceği paraya “Repor” denilir. Haussier kıymetli evrakı vade gününde yeterli fiyat bulamadığı için satmak istemezse, vadeyi uzatır, yani kıymetli kâğıtlarını tekrar repora verir. Bu şekilde reporlar bazan bir kaç ay sürebilir
e) Depor işlemi
Düşüş üzerine oynamış ve yaptıkları spekülasyondan olumlu sonuç alamayan kimseler, sattıkları kıymetleri teslim edemeyebi

lirler. Bunlar taahhüt ettikleri hisse senetlerini ödünç alarak işlemi tamamlarlar ve kararlaştırılmış vade sonunda, ödünç aldıkları senetleri borsadan tedarik ederek sahiplerine daha düşük bir bedelle devrederler bu işleme “Depor” denir. Yani; kurun düşeceğini düşünen kimse (satıcı Baissier) kurun umduğu kadar düşmediğini görerek giriştiği angajmanı uzatabilir.
Baissier, satmış olduğu kıymetli evrakı daha düşük bir kurla satın alıp teslim etmek fırsatını bekler. Yani Baissier, kendisinde olmayan, fakat ilerde ucuza geri satın alabileceğini tahmin ettiği kıymetli evrakı satmış olan kimsedir. Kurun alçalmaması üzerine Baissier, ihtiyacı olduğu kıymetli evrakı kendisine verebilecek üçüncü bir şahıs bulur. Bu şahıs, Baissiere kâğıtların karşılık değerini ödemek şartıyla evrakı teslim eder. Bununla beraber gelecek tasfiye gününde tekrar geri alacağı şartını da koyar. Kıymetli evrak tekrar geri verilirken bir prim ödenir ki buna da “Depor” denilmektedir.

Yorum Yaz

Your email address will not be published.

*