BANKA TAKAS İŞLEMLERİ

TAKAS

Sözlükte takas; mahsup etmek, sayışmak, vereceğini alacağına tutmak suretiyle ödeşmek demektir. Halk dilinde de takas tukas etmek veya takas tukas olmak, ödeşmek veya sayışmaktır.

Nakitsiz veya parasız ödeme takasa dayanır. İki kişinin alacakları aynı nitelikte ise bu alacaklar birbiriyle takas edilebilir.

Bankada çekli mevduatı bulunan bir kimse, alacaklısı lehine bir çek verdiği zaman, eğer alacaklının da bu bankada mevduatı varsa, bankadan para çekmeye gerek kalmadan, çek tutarının borçlunun hesabından alacaklının hesabına aktarılması yoluyla borç ödenmiş olur. Fakat lehdarın başka bir bankada hesabı olabilir. Bu takdirde alacak ve borçların takas yoluyla tasviyesi bazı özel yöntemlere ihtiyaç gösterir ve takas odaları araya girer.

TAKAS İŞLEMLERİ

Bir bankanın, T. C. Merkez Bankasının bulunduğu yerlerdeki şubelerinde yapılan “takas işlemi” nasıl yapılır? Diyelim ki Ziraat Bankasına ait 24.000. TL. Iık çek ile Ak bank’a ait 32.000. TL. Iık çek İş Bankası ta rafından, buna karşılık İş Bankasına ait

14.000. TL. Iık çek de Ziraat Bankası tarafından ödenmiştir. İşlemler

a) Ziraat Bankasının ve Akbank’ın çekleri kendisine ibraz edilen İş Bankası, çek tutarlarını müşterilerinin cari hesaplarına yazmak üzere kasa tahsil fişi keserek bu çekleri vezneye gönderir. Yani

Kasa 24.000. TL. borç,

Müşteri cari hesabı 24.000. TL. alacak Kasa 32.000. TL. borç,

Müşteri cari hesabı 32.000. TL. alacak yazar.

Çeklerin yazıldığı takas defterine imzası alınmak suretiyle ve her banka için ayrı ayrı düzenlenecek bordrolarla birlikte çekler Takas Odasına götürülmek üzere ilgili memura teslim edilir.

b) Aynı gün Takas Odasına gönderilmesi mümkün olmayan çekler, para yerine kasada bırakılamayacağından akşam kesilecek bir kasa borç fişiyle,

Senedat cüzdanı Tahsil olunacak çekler

56.000. TL. borç,

Kasa 56.000. TL. alacak,

geçirilir. Ertesi gün Takas Odasına gönderilince,

Kasa 56.000. TL. borç,

Senedat cüzdanı Tahsil olunacak B

56.000. TL. alacak, verilerek kapatılır.

c) Merkez Bankasının Takas Odasında toplanan çeşitli bankaların birbirlerine ait çekleri, yine bu bankanın yani Merkez Bankasının aracılığı ile ilgili bankalara teslim edilir.

İş Bankası ve Ziraat Bankası tarafından ödenmiş olan çeklere ait takas işlemleriyle ilgili Merkez Bankasınca bu bankaların takas ve cari hesaplarına şu kayıtlar yapılır

Ziraat Bankası Takas hesabı

24.000. TL. borç,

İş Bankası Takas hesabı

24.000. TL. alacak,

Akbank Takas hesabı

32.000. TL. borç,

İş Bankası Takas hesabı

32.000. TL. alacak,

İş Bankası Takas hesabı

14.000. TL. borç,

Ziraat Bankası I Takas hesabı ;

14.000. TL. alacak,

İş Bankası Takas hesabı

42.000. TL. borç,

İş Bankası Cari hesabına

42.000. TL. alacak,

Ziraat Bankası Cari hesabına

10.000. TL. borç,

Ziraat Bankası Takas hesabı

10.000. TL. alacak,

Akbank Cari hesabına

32.000 TL. borç, t

Akbank Takas hesabı

32.000. TL. alacak, geçirilmiş olur.

Takas işlemleriyle ilgili kayıtlar Merkez Bankası tarafından önce her bankanın “takas” hesabına yapılır ve bu hesabın bakiyesi

o bankaların “Cari” hesabına aktarılır.

d) Böylece İş Bankası takas memuru götürmüş olduğu diğer bankalara ait 56.000. TL. tutarındaki iki adet çeki teslim edip, yerine iş Bankasına ait 14 bin liralık çeki alarak geri dönmüş olmaktadır.

Gönderilen ve Merkez Bankasından getirilen çekler arasındaki fark, artı veya eksi oluşuna göre kesilecek bir kasa ödeme veya tahsil fişiyle “Muvakkat ve Mutavassıt Hesaplar Takas” hesabına kaydedilir ve ayrıca kesilecek bir muhasebe fişiyle bu bakiye “T. C. Merkez Bankası” hesabına aktarılır. Yani;

Muvakkat ve Mutavassıt Hesaplar Takas

42.000. TL. borç,

Kasa 42.000. alacak,

T. C. Merkez Bankası 42.000. TL. borç, Muvakkat ve Mutavassıt Hesaplar Takas

42.000. alacak, verilir.

e) Diğer taraftan Ziraat Bankasınca ödenmiş olup, Takas memurunun Takas Odasından getirdiği 14.000. TL. Iık çek de kasadan geçirilerek müşteri hesabının borcuna yazı Bankalarına 860.000. TL. nı tahsil için ayrı lir

Müşteri cari hesabı 14.000. TL. borç,

Kasa hesabı 14.000. TL. alacak, yazılır.

TAKAS ODASI

Takas odası, nakit tedavülünü en az bir hadde indirmek üzere bankalar arasında ticari senetlerin (çeklerin) mahsup muamelesini yapan bir kuruluştur. Merkez Bankasının kontrolü altındadır.

Bankalar ile diğer mali kuruluşlar ve borsalar arasındaki kliring (takas) işlemlerinin yapıldığı yere “Takas Odası” denir. Takas odaları bugün Türkiye’de sadece İstanbul, Ankara ve İzmir’de vardır.

Takas Odasında her üye bankanın bir masası veya bürosu bulunur. Bankalar, müşteriler tarafından kendilerine verilen ve başka bir banka tarafından ödenecek olan çekleri, diğer bankalar tarafından tahsil edilmek üzere yollanan çeklerle karşılaştırarak takas ederler. Takas sonunda alacaklı çıkan bankanın alacağı ya derhal ödenir ya da ertesi günkü takasta gözönünde tutulmak üzere borç ve alacak verilir.

Takasın tekniğine bir örnek olmak üzere;

4 bankanın aralarında bir takas işlemi (rakamlara dayanarak) yapıldığını varsayalım

Yandaki Bankalardan Alacaklı Bankalar A Bankası B Bankası c Bankası D Bankası Toplam

A Bankası 300.000 380.000 180.000 860.000

B 250.000 350.000 420.000 1.020.000

C 160.000 190.000 410.000 760.000

D 420.000 250.000 270.000 ‘ 940.000 _

Mecburi ödeme miktarı 830.000 740.000 1.000.000 1.010.000 3.580.000

Takas olmasaydı; A Bankasının, B, C, D Bankalarına 860.000. TL. nı tahsil için ayrı ayrı başvurması, B, C, D Bankaları da aynı şekilde hareket ederek 830 bin liranın A Bankasının ödemesini istemeleri gerekirdi. Halbuki A Bankası gerçekte 30.000. TL. alacak

lı durumdadır. Hiçbir banka takasa başvurmazsa 3.580.000. TL. Iık ödeme işlemi ceryan eder. Bu bakımdan, Bankalar alacaklarını karşılıklı olarak takas edecek olurlarsa;

A Bankası B Bankasından 50.000. TL.

A Bankası C Bankasından 220.000. TL.

B Bankası C Bankasından 160.000. TL.

B Bankası D Bankasından 170.000. TL.

C Bankası D Bankasından 140.000. TL.

D Bankası A Bankasından 240.000. TL.

Toplam 980.000. TL. alması gerekecektir.

Gerçekte her banka Takas Odasına giren bankaların toplamına karşı alacak ve borçlarını karşılaştıracağından, ancak 310.000. TL. Iık para olarak ödeme yapılacaktır. Çünkü;

Borçlu Alacaklı Borçlu Alacaklı

A Bankası 240.000 270.000 30.000

B Bankası 50.000 330.000 280.000

C Bankası 380.000 140.000 240.000 _

D Bankası 310.000 240.000 70.000

bulunduğuna göre;

Bakiyeler toplanacak olursa 310.000. TL. para ödenmesine ihtiyaç olduğu anlaşılır.

TAKAS PRİM

İhracatçının, ithal hakkını ithalatçıya devretmesinden veya bunun tersine almış oldukları paraya denir. Buna aracı olanlara da “Ta kasçı” derler, ( Takas)

TAKDİM TEHİR

Rakamların yer değiştirmesidir. Herhangi bir meblağ rakamla yazılırken, yanlışlıkla örneğin 56 yerine 65 yazılmış olsa bu bir takdim tehir hatası sayılır. Takdim tehir, muhasebe terimi olarak kullanılmaktadır.

Bankalararası Takas Odaları Merkezi

Yorum Yaz

Your email address will not be published.

*